آدامس بدون قند اگر حدود ۲۰ دقیقه پس از غذا جویده شود، با افزایش ترشح بزاق می‌تواند به شسته‌شدن ذرات غذا، خنثی‌شدن اسیدهای دهان و کاهش خطر پوسیدگی دندان کمک کند. بااین‌حال، آدامس جای مسواک، نخ دندان یا درمان مشکلات گوارشی نیست و مصرف زیاد آن ممکن است باعث درد فک، نفخ، دل‌پیچه یا اسهال شود.

 آدامس جویدن مفید است یا مضر؟

بهترین انتخاب برای سلامت دندان، آدامس بدون قند است؛ به‌ویژه بعد از غذا و زمانی که امکان مسواک‌زدن فوری ندارید

جویدن آدامس غذا را هضم نمی‌کند؛ فقط بزاق را بیشتر می‌کند و ممکن است برای بعضی افراد احساس سنگینی یا خشکی دهان را موقتاً کمتر کند

• آدامس‌های قندی خطر پوسیدگی دندان را افزایش می‌دهند
• مصرف زیاد آدامس‌های حاوی سوربیتول، مانیتول یا دیگر پلی‌ال‌ها ممکن است نفخ و اسهال ایجاد کند
• افراد دارای درد یا اختلال مفصل فک، میگرن تحریک‌شونده با جویدن و فنیل‌کتونوری باید انتخاب و مقدار مصرف را با دقت بیشتری تنظیم کنند

آدامس چیست و از چه موادی ساخته می‌شود؟

آدامس ماده‌ای جویدنی است که بخش پایه آن در دهان حل نمی‌شود. انسان‌ها از هزاران سال پیش صمغ و شیره برخی درختان را می‌جویدند؛ اما آدامس‌های صنعتی امروز معمولاً از پایه آدامس، نرم‌کننده‌ها، طعم‌دهنده‌ها و شیرین‌کننده‌ها ساخته می‌شوند

ترکیبات دقیق میان برندها متفاوت است و برچسب محصول، معتبرترین راه شناخت آن‌هاست. مواد رایج عبارت‌اند از

• پایه آدامس: بخش کشسان و غیرقابل‌هضم محصول که بافت جویدنی را ایجاد می‌کند
• نرم‌کننده‌ها و مرطوب‌کننده‌ها: برای جلوگیری از خشک و سفت‌شدن آدامس
• طعم‌دهنده‌ها و رنگ‌ها: برای ایجاد طعم، بو و ظاهر محصول
• شیرین‌کننده‌ها: شکر و شربت‌های قندی در آدامس معمولی؛ یا زایلیتول، سوربیتول، مانیتول، آسپارتام و شیرین‌کننده‌های دیگر در انواع بدون قند

فواید جویدن آدامس بعد از غذا چیست؟

 افزایش بزاق و کمک به محافظت از دندان‌ها

مهم‌ترین فایده اثبات‌شده آدامس بدون قند، افزایش جریان بزاق است. بزاق به پاک‌شدن بخشی از ذرات غذا و خنثی‌کردن اسیدهایی کمک می‌کند که باکتری‌های پلاک پس از خوردن غذا تولید می‌کنند. انجمن دندان‌پزشکی آمریکا می‌گوید جویدن آدامس بدون قند به‌مدت حدود ۲۰ دقیقه پس از غذا می‌تواند در پیشگیری از پوسیدگی نقش کمکی داشته باشد.

این توصیه به معنی جایگزینی آدامس با مسواک و نخ دندان نیست. برای مراقبت روزانه، مسواک‌زدن با خمیردندان فلورایددار و تمیزکردن بین دندان‌ها همچنان ضروری است.

 کاهش موقت خشکی دهان و بوی بد دهان

افزایش بزاق و طعم‌دهنده‌های آدامس می‌توانند خشکی دهان و بوی نامطبوع را موقتاً کمتر کنند. اگر بوی بد دهان ماندگار است، باید علت‌هایی مانند پوسیدگی، بیماری لثه، خشکی دهان، مصرف دخانیات یا مشکلات دیگر بررسی شود؛ پوشاندن بو با آدامس درمان محسوب نمی‌شود.

 اثر احتمالی بر هوشیاری، تمرکز و استرس

برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند جویدن آدامس ممکن است در بعضی موقعیت‌ها هوشیاری یا توجه را اندکی بهتر کند و احساس استرس را کاهش دهد؛ اما نتایج مطالعات یکسان نیست و این اثر در همه افراد یا همه تکالیف دیده نمی‌شود. بنابراین نمی‌توان آدامس را تقویت‌کننده قطعی حافظه، درمان اضطراب یا راه افزایش موفقیت تحصیلی دانست.

 کمک محدود به کنترل میل به خوردن

آدامس بدون قند و کم‌کالری ممکن است برای برخی افراد میل کوتاه‌مدت به خوردن خوراکی شیرین یا میان‌وعده را کمتر کند. بااین‌حال، شواهد برای کاهش وزن پایدار کافی نیست و جویدن آدامس جای برنامه غذایی متعادل، فعالیت بدنی و اصلاح عادت‌های خوردن را نمی‌گیرد.

آیا آدامس باعث هضم غذا می‌شود؟

خیر؛ آدامس غذا را مستقیماً هضم نمی‌کند. جویدن، ترشح بزاق را افزایش می‌دهد و ممکن است باعث شود بعضی افراد بعد از غذا احساس بهتری داشته باشند، اما آدامس آنزیم‌های گوارشی معده یا روده را جایگزین نمی‌کند و درمان سوءهاضمه، نفخ یا یبوست نیست.

در بعضی افراد، جویدن طولانی‌مدت باعث بلع هوای بیشتر و نفخ می‌شود. همچنین شیرین‌کننده‌های قندیِ الکلی در آدامس‌های بدون قند می‌توانند علائم گوارشی را تشدید کنند. اگر پس از غذا مکرراً درد، سوزش، نفخ شدید یا احساس پری دارید، بهتر است علت اصلی بررسی شود.

بهترین زمان و روش جویدن آدامس

• پس از غذا: یک آدامس بدون قند را حدود ۲۰ دقیقه بجوید؛ این کاربرد بیشترین پشتوانه را برای سلامت دهان دارد
• در طول روز: به‌جای جویدن پیوسته، دفعات و مدت مصرف را محدود کنید تا عضلات و مفصل فک تحت فشار مداوم قرار نگیرند
• هنگام درد فک یا سردرد: مصرف را قطع یا کمتر کنید و در صورت تداوم علائم به دندان‌پزشک یا پزشک مراجعه کنید
• برای کودکان: فقط زمانی آدامس بدهید که کودک توانایی جویدن ایمن و درک ضرورت قورت‌ندادن آن را داشته باشد؛ خطر خفگی نیز باید در نظر گرفته شود.

عوارض و مضرات زیاد جویدن آدامس

درد و خستگی فک

جویدن طولانی یا مکرر می‌تواند عضلات جونده و مفصل گیجگاهی‌فکی را خسته کند. درد جلوی گوش، محدودشدن بازشدن دهان، قفل‌شدن فک یا صدای همراه با درد، نشانه‌هایی هستند که نیاز به ارزیابی دارند. افرادی که اختلال فک دارند معمولاً باید آدامس و سایر عادت‌های جویدنی را محدود کنند.

نفخ، دل‌پیچه و اسهال

سوربیتول، مانیتول و برخی دیگر از پلی‌ال‌ها به‌طور کامل در روده جذب نمی‌شوند. مصرف زیاد آن‌ها ممکن است اثر ملین داشته باشد و نفخ، دل‌پیچه یا اسهال ایجاد کند. حساسیت افراد متفاوت است و مبتلایان به سندرم روده تحریک‌پذیر ممکن است زودتر علامت‌دار شوند. عبارت هشدار درباره «مصرف بیش از حد» روی برچسب برخی محصولات نیز به همین دلیل است.

پوسیدگی دندان در آدامس‌های قندی

آدامس حاوی شکر، کربوهیدرات قابل‌تخمیر را در اختیار باکتری‌های پلاک قرار می‌دهد و تماس مکرر دندان با قند می‌تواند خطر پوسیدگی را افزایش دهد. برای مصرف پس از غذا، نوع بدون قند انتخاب مناسب‌تری است.

سردرد در افراد مستعد

در برخی افراد مستعد میگرن یا سردرد، جویدن طولانی می‌تواند محرک یا تشدیدکننده باشد؛ احتمالاً به‌دلیل فعالیت مکرر عضلات فک یا عوامل فردی دیگر. اگر الگویی روشن میان آدامس و سردرد می‌بینید، مدتی مصرف را حذف و تغییر علائم را بررسی کنید.

آیا آدامس باعث یبوست می‌شود؟

جویدن معمول آدامس علت شناخته‌شده یبوست نیست. برعکس، مصرف زیاد بعضی آدامس‌های بدون قند به‌دلیل پلی‌ال‌ها بیشتر با اسهال مرتبط است. بااین‌حال، بلع مکرر مقدار زیاد آدامس، به‌ویژه همراه با یبوست و در کودکان، در موارد بسیار نادر می‌تواند به تشکیل توده و انسداد روده منجر شود.

اگر آدامس را قورت بدهیم چه می‌شود؟

پایه آدامس هضم نمی‌شود، اما یک تکه آدامس بلعیده‌شده معمولاً در معده نمی‌ماند و همراه محتویات دستگاه گوارش دفع می‌شود؛ باور «هفت سال ماندن آدامس در معده» درست نیست. بااین‌حال، قورت‌دادن عمدی و مکرر آدامس توصیه نمی‌شود. بلع مقدار زیاد، درد شدید شکم، استفراغ، نفخ غیرعادی یا ناتوانی در دفع نیازمند ارزیابی پزشکی است.

آیا آسپارتام و افزودنی‌های آدامس خطرناک‌اند؟

ایمنی هر افزودنی باید براساس نوع ماده، مقدار مصرف و مقررات محل عرضه بررسی شود؛ صرف وجود نام شیمیایی به معنی سرطان‌زا بودن محصول نیست.

آسپارتام: سازمان غذا و داروی آمریکا مصرف آسپارتام را در محدوده مصرف روزانه قابل‌قبول برای جمعیت عمومی ایمن می‌داند. افراد مبتلا به فنیل‌کتونوری باید از محصولات حاوی فنیل‌آلانین اجتناب کنند یا مصرف را طبق توصیه درمانی محدود سازند؛ بنابراین باید برچسب آدامس را بخوانند.

دی‌اکسید تیتانیوم: ارزیابی‌ها و مقررات کشورها یکسان نیست. سازمان ایمنی غذای اروپا در سال ۲۰۲۱ اعلام کرد نگرانی ژنوتوکسیسیته را نمی‌توان رد کرد و E171 را دیگر به‌عنوان افزودنی غذایی ایمن در نظر نگرفت. نتیجه عملی برای مصرف‌کننده، بررسی فهرست ترکیبات و انتخاب محصول مطابق مقررات معتبر بازار محل زندگی است؛ نه نتیجه‌گیری قطعی درباره سرطان‌زا بودن هر آدامس.

BHT و رنگ‌های خوراکی: مجازبودن، حدود مصرف و کاربرد این مواد تابع ارزیابی نهادهای نظارتی است. افراد دارای حساسیت شناخته‌شده باید برچسب محصول را بررسی کنند. مقاله عمومی نمی‌تواند بدون اطلاع از ترکیب و مقدار واقعی یک برند، درباره خطر آن حکم قطعی بدهد.

آدامس اکشن یا آدامس با طعم تنباکو چه ضرری دارد؟

«طعم تنباکو» لزوماً به معنی وجود تنباکو یا نیکوتین نیست. خطر محصول به ترکیبات واقعی درج‌شده روی بسته‌بندی بستگی دارد. اگر محصول فقط آدامس طعم‌دار باشد، عوارض احتمالی آن معمولاً همان موارد مربوط به قند، شیرین‌کننده‌های قندی، افزودنی‌ها و جویدن زیاد است. اما اگر روی محصول نیکوتین، تنباکو یا هشدار دخانی درج شده باشد، دیگر نباید آن را آدامس معمولی دانست و برای کودکان مناسب نیست.

آدامس نیکوتین نیز یک فرآورده درمانی برای ترک سیگار است و باید طبق راهنمای دارو یا نظر پزشک و داروساز مصرف شود. درباره هر برند، از روی نام و طعم محصول نمی‌توان ترکیب را حدس زد؛ برچسب و مجوز بهداشتی را بررسی کنید.

چه کسانی باید در مصرف آدامس احتیاط کنند؟

·       افراد دچار درد، قفل‌شدن یا اختلال مفصل فک

·       افراد مبتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر یا حساس به سوربیتول و سایر پلی‌ال‌ها

·       افراد مبتلا به فنیل‌کتونوری در صورت وجود آسپارتام

·       کودکان کم‌سن یا کودکانی که احتمال قورت‌دادن و خفگی در آن‌ها وجود دارد

·       افرادی که میان جویدن آدامس و سردرد یا میگرن خود ارتباط مشخص می‌بینند

چگونه آدامس مناسب‌تری انتخاب کنیم؟

·       برای سلامت دندان، نوع بدون قند را انتخاب کنید.

·       اگر با آدامس بدون قند نفخ یا اسهال می‌گیرید، مقدار سوربیتول، مانیتول و دیگر پلی‌ال‌ها را روی برچسب بررسی و مصرف را کمتر کنید.

·       در فنیل‌کتونوری، وجود آسپارتام و هشدار فنیل‌آلانین را بررسی کنید.

·       از محصولات فاقد برچسب روشن، ترکیبات مشخص یا مجوز معتبر پرهیز کنید.

·       آدامس را ابزار کمکی بدانید؛ نه جایگزین مسواک، آب کافی، رژیم متعادل یا درمان پزشکی.

پرسش‌های متداول درباره آدامس

جویدن آدامس بعد از غذا خوب است؟

اگر آدامس بدون قند باشد، جویدن آن حدود ۲۰ دقیقه پس از غذا می‌تواند با افزایش بزاق به محافظت از دندان‌ها کمک کند. این کار جای مسواک و نخ دندان را نمی‌گیرد.

آیا آدامس برای معده مفید است؟

آدامس درمان معده یا سوءهاضمه نیست. برخی افراد موقتاً احساس بهتری دارند، اما در برخی دیگر بلع هوا یا شیرین‌کننده‌های قندی باعث نفخ و ناراحتی می‌شود.

روزانه چند آدامس می‌توان جوید؟

عدد ثابتی برای همه وجود ندارد؛ اندازه آدامس، نوع شیرین‌کننده، سلامت فک و تحمل گوارشی تفاوت دارد. ملاک عملی این است که مصرف مداوم نباشد و درد فک، سردرد یا علائم گوارشی ایجاد نکند. هشدار و اندازه سهم روی بسته‌بندی را نیز رعایت کنید.

آدامس زایلیتول بهتر است؟

زایلیتول قند قابل‌تخمیر معمولی نیست و در آدامس بدون قند به‌کار می‌رود. مهم‌ترین فایده عملی این محصولات افزایش بزاق و نداشتن شکر است. زایلیتول و سایر پلی‌ال‌ها در مقدار زیاد ممکن است ناراحتی گوارشی ایجاد کنند.

آدامس بدون قند کالری ندارد؟

نه لزوماً. «بدون قند» به معنی صفر کالری نیست؛ برخی پلی‌ال‌ها انرژی دارند. مقدار دقیق را از جدول تغذیه‌ای محصول بخوانید.

جمع‌بندی

آدامس بدون قند، به‌ویژه اگر حدود ۲۰ دقیقه پس از غذا جویده شود، می‌تواند با افزایش بزاق به کاهش اسید دهان و محافظت از دندان‌ها کمک کند. شواهد درباره تمرکز، استرس، اشتها و کاهش وزن محدودتر و متغیر است و آدامس غذا را هضم نمی‌کند.

در مقابل، آدامس قندی می‌تواند خطر پوسیدگی را افزایش دهد و مصرف زیاد انواع بدون قند نیز ممکن است نفخ، دل‌پیچه یا اسهال ایجاد کند. جویدن مداوم برای افراد دارای درد فک یا بعضی مبتلایان به سردرد مناسب نیست. انتخاب نوع بدون قند، خواندن برچسب و محدودکردن مدت جویدن، راه استفاده متعادل‌تر از آدامس است..

منابع

·       American Dental Association (MouthHealthy) – Chewing Gum: https://www.mouthhealthy.org/all-topics-a-z/chewing-gum

·       FDA – Aspartame and Other Sweeteners in Food: https://www.fda.gov/food/food-additives-petitions/aspartame-and-other-sweeteners-food

·       EFSA – E171 no longer considered safe as a food additive: https://www.efsa.europa.eu/en/news/titanium-dioxide-e171-no-longer-considered-safe-when-used-food-additive

·       NIDCR – Temporomandibular Disorders: https://www.nidcr.nih.gov/health-info/tmd

·       Mayo Clinic – Swallowing gum: Is it harmful?: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/indigestion/expert-answers/digestive-system/faq-20058446