هر آن چیز که باید درباره چای ترش بدانید

چای ترش، چای قرمز یا روزل که با نام‌‌های جامائیکا (در اسپانیایی)، ترشک قرمز (در انگلیسی)، یا کرکده (در عربی) نیز شناخته می‌شود، گیاهی است استوایی بومی هند و مالزی که به‌طور گسترده در مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری سراسر جهان، ازجمله آفریقای مرکزی و غربی و همچنین جنوب شرق آسیا کشت می‌شود. چای ترش در گذشته برای درمان فشارخون و کلسترول بالا استفاده می‌شد، اما تحقیقات نشان داده است که فواید دیگری نیز دارد.

در این مقاله از وب‌سایت حس‌تازگی به شناخت چای ترش، فواید و عوارض ناشی از مصرف آن، ارزش غذایی چای ترش و احتیاطات لازم در مصرف آن می‌پردازیم. البته به این نکته دقت کنید که تمام مطالب این مقاله صرفاً جنبه آگاهی‌بخشی دارد و اگر فردی دچار شرایط خاص سلامتی باشد، باید پیش از افزودن یک ماده غذایی به رژیم خود با پزشک مشورت کند.

چای ترش چیست

چای ترش (چای مالمیر، تمر مکه، تمر گجرات، چای تمر) که از کاسبرگ گیاه چای ترش با نام علمی Hibiscus Sabdariffa تهیه می‌شود، به‌دلیل خواصش همواره در طب سنتی به‌عنوان درمان فشارخون، چربی خون، التهاب، عفونت و کم‌خونی استفاده می‌شود. چای ترش به‌صورت گرم یا سرد به همراه قند، نبات یا عسل، در چین، مکزیک و حتی اروپا مصرف شده و حتی در سودان و مصر به‌عنوان یک نوشیدنی خاص در جشن‌ها استفاده می‌شود.

فواید چای ترش

چای ترش خواص مختلفی دارد؛ در زیر با برخی فواید مصرف چای ترش آشنا می‌شویم.

• کاهش فشارخون

فشارخون بالا به‌عنوان عامل اصلی مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌های قلبی در سراسر جهان شناخته شده است. در واقع فشارخون بالا یکی از عوامل خطر اصلی و قابل‌تغییر برای مشکلاتی از قبیل ایسکمی میوکارد (کاهش جریان خون قلب در نتیجه انسداد جزئی یا کامل شریان‌های قلب و نرسیدن اکسیژن به بافت قلب)، بیماری‌های عروق مغزی و نارسایی کلیوی است.

به نظر می‌رسد نوشیدن چای ترش یا مصرف خوراکی عصاره آن باعث کاهش فشارخون در افراد با فشارخون طبیعی یا بالا می‌شود. فرض بر این است که ترکیبات فعال موجود در چای ترش، به‌ویژه فلاونوئیدها، ممکن است منجر به فعال‌شدن فاکتورهای آرامش‌بخش موجود در دیواره عروق و در نتیجه تسهیل اتساع عروق و مهار تشکیل آنزیم مبدل آنژیوتانسین (2 (ACE-II شوند.

در یک بررسی که تنها روی یک مرد مبتلا به فشارخون با فشارخون 180/120 میلی‌متر جیوه و بدون سابقه مصرف داروی ضدفشارخون انجام شد، مشاهده شد که مصرف یک وعده چای ترش منجر به کاهش فشارخون به 150/100 میلی‌متر جیوه می‌شود و این تغییر با اثرات آرامش‌بخش چای ترش مرتبط بود. همچنین، در یک بررسی دیگر روی زنان سالم، مصرف دو بار در روز چای ترش (دوز 2 گرم در آب داغ) پس از 48 روز، منجر به کاهش فشارخون سیستولیک و دیاستولیک آنان شد.

• بهبود سندروم متابولیک، کاهش قند خون و بهبود پروفایل لیپیدی

دیابت شیرین اختلالی پیچیده در عملکرد غدد درون‌ریز و در نتیجه متابولیسم بدن است که در اثر اختلال در تنظیم ترشح انسولین یا اثربخشی آن، با افزایش مداوم قند خون، اختلال در متابولیسم لیپیدها و تغییراتی در متابولیسم پروتئین‌ها مشخص می‌شود و در نهایت می‌تواند منجر به بروز سندروم متابولیک شود.

در واقع سندرم متابولیک مجموعه‌ای از نابسامانی‌های متابولیک است که شامل فشارخون بالا، چاقی شکمی، مقاومت به انسولین و اختلال در سطح چربی سرمی است. چای ترش توانایی کاهش سطح قند خون و بهبود شرایط ایجادشده در اثر سندروم متابولیک را در افراد سالم و افراد مبتلا به دیابت و پیش‌دیابت نشان می‌دهد. این اثر به ترکیبات فیتوشیمیایی چای ترش نسبت داده می‌شود که چای ترش را قادر می‌سازد هضم کربوهیدرات‌ها را تنظیم کند و ترشح یا حساسیت انسولین را افزایش دهد.

• بهبود التهاب و اثر آنتی‌بیوتیکی

گل‌های چای ترش غنی از آنتوسیانین هستند. آنتوسیانین­ها مسئول ایجاد رنگ گیاهان هستند و رایج‌ترین گروه فلاونوئیدها را تشکیل می‌دهند. اثر ضدالتهابی و آنتی‌بیوتیکی چای سبز به‌دلیل محتوای آنتوسیانین یا ترکیب پلی­فنلی موجود در آن است که باعث بهبود فعالیت آنتی‌اکسیدانی در بدن می‌شود و بدین ترتیب کاهش التهاب و کاهش رشد باکتری‌ها را به دنبال دارد.

• حفظ سلامت کلیه

تأثیر مثبت چای ترش بر عملکرد کلیه به‌طور گسترده بررسی شده است. عملکرد محافظتی چای ترش برای کلیه به‌دلیل محتوای ویتامین C و توکوفرول آن است که در تحقیقات نیز اثبات شده است. به‌عنوان‌مثال پس از هشت هفته مصرف دو بار در روز مکمل چای ترش که حاوی 425 میلی‌گرم عصاره چای خشک و 5.5 میلی‌گرم آنتوسیانین بود، افراد مبتلا به نفروپاتی دیابتی بهبود عملکرد کلیه و کاهش سطح نیتروژن اوره خون از 33 میلی‌گرم در دسی‌لیتر به 24 میلی‌گرم در دسی‌لیتر را نشان دادند. علاوه بر این، سطح کراتینین آن‌ها از 1.37 به 1.09 گرم در دسی‌لیتر کاهش یافت.

همچنین در تحقیقی روی افراد سالم و افراد با سابقه سنگ کلیه، مصرف چای ترش، با دوز 1500 میلی‌گرم پودر چای ترش در 150 میلی‌لیتر آب داغ دو بار در روز و به مدت 15 روز، افزایش دفع اگزالات، سیترات و اسیداوریک در هر دو گروه مشاهده شد. در یک تحقیق دیگر نیز مصرف چای ترش در بزرگ‌سالان جوان سالم اثر ادرارآور را نشان داد.

روش استفاده از چای ترش

چای ترش یک نوشیدنی گیاهی با طعم ترش و رنگ قرمز زیبا است که به دو روش مختلف می‌توان از آن استفاده کرد: دمنوش گرم و شربت خنک. هر دو روش طعم و خواص فوق‌العاده‌ای دارند و بسته به سلیقه خود می‌توانید یکی را انتخاب کنید.

دمنوش چای ترش

یک نوشیدنی گرم و آرام‌بخش که از دم کردن گلبرگ‌های خشک‌شده چای ترش تهیه می‌شود. این دمنوش به کاهش فشار خون و بهبود عملکرد قلب کمک می‌کند. [مشاهده طرز تهیه چای ترش]

شربت چای ترش

یک نوشیدنی خنک و طراوت‌بخش که ترکیبی از چای ترش، آب و شیرین‌کننده طبیعی است. این شربت برای روزهای گرم بسیار مناسب بوده و به هیدراته ماندن بدن کمک می‌کند. [مشاهده طرز تهیه شربت ترش ]

برای یادگیری روش تهیه این نوشیدنی‌های خوش‌طعم، روی لینک هر دستور کلیک کنید و از طعم بی‌نظیر چای ترش لذت ببرید!

عوارض جانبی مصرف چای ترش چیست

چای ترش به‌طورکلی گیاهی بی‌خطری است؛ تنها در یک تحقیق علائم خفیف گوارشی شامل ناراحتی معده، ایجاد گاز و یبوست به دنبال استفاده از 1 گرم عصاره چای ترش در هفته اول مصرف آن ذکر شده است که این علائم در عرض یک هفته برطرف شد. همچنین، استفاده از دوزهای 300 میلی‌گرم در روز چای ترش در یک دوره سه‌ماهه، اثر نامطلوبی بر آنزیم‌های کبدی را نشان داده است.

این امر نشان می‌دهد که عصاره چای ترش در دوزهای خیلی بالا، ممکن است پتانسیل ایجاد مسمومیت کبدی را داشته باشند. علاوه بر این، تداخل ترکیبات چای ترش با داروها نیز باید در نظر گرفته شود.

اما به‌طورکلی مصرف خوراکی چای ترش به میزان 720 میلی‌لیتر در روز به مدت 6 هفته بی‌خطر است. مصرف خوراکی چای ترش با دوز 2 گرم، سه‌بار در روز به‌مدت حداکثر 4 هفته در نوجوانان 18-12 ساله نیز احتمالاً بی‌خطر است؛ اما در مورد مصرف آن در کودکان زیر 12 سال اطلاعات کافی موجود نیست؛ بنابراین مصرف خوراکی چای ترش در این گروه سنی توصیه نمی‌شود.

استفاده از چای ترش در دوران بارداری نیز ممکن است خطرناک باشد. ممکن است چرخه قاعدگی را تحریک کند یا اثراتی داشته باشد که باعث سقط شود؛ بنابراین باید از مصرف آن در بارداری خودداری کرد. همچنین استفاده از چای ترش در دوران شیردهی احتمالاً خطرناک است. ممکن است اثراتی داشته باشد که برای نوزاد مضر باشد و باید در دوران شیردهی از مصرف آن خودداری کنید.

علاوه بر این چای ترش ممکن است بر سطح قند خون تأثیر بگذارد و کنترل قند خون را در حین جراحی و بعد از عمل جراحی دشوار کند؛ بنابراین حداقل 2 هفته قبل از عمل جراحی، باید مصرف چای ترش متوقف شود.

چه کسانی نباید چای ترش مصرف کنند

با توجه به اینکه چای ترش به‌عنوان مهارکننده آنزیم مبدل آنژیوتانسین 2 شناسایی شده است، انجام تحقیقات بیشتر برای تعیین تداخل بالقوه آن با داروهای مهارکننده آنزیم مبدل آنژیوتانسین 2 مانند رامیپریل ضروری است. همچنین، انجام تحقیقات بیشتر برای اطمینان از ایمنی مصرف چای ترش هم‌زمان با مصرف داروهای دیگر ضروری است؛ اما به‌طورکلی افرادی که داروهای زیر را مصرف می‌کنند باید از مصرف چای ترش پرهیز کنند:

• کلروکین (آرالن) با چای ترش تداخل دارد

چای ترش ممکن است میزان کلروکینی را که بدن می‌تواند جذب کند، کاهش دهد؛ بنابراین مصرف چای ترش همراه با کلروکین ممکن است اثرات کلروکین را کاهش دهد. افرادی که از کلروکین برای درمان یا پیشگیری از مالاریا استفاده می‌کنند، باید از مصرف چای ترش اجتناب کنند.

• داروهای دیابت با چای ترش تداخل دارند

چای ترش ممکن است سطح قند خون را کاهش دهد. مصرف چای ترش همراه با داروهای دیابت ممکن است باعث کاهش بیش‌ازحد قند خون شود؛ بنابراین باید سطح قند خون به‌دقت پایش شود.

• داروهای ضد فشارخون با چای ترش تداخل دارند

چای ترش ممکن است فشارخون را کاهش دهد. مصرف چای ترش همراه با داروهایی که فشارخون را کاهش می‌دهند ممکن است باعث کاهش بیش‌ازحد فشارخون شود؛ بنابراین باید فشارخون خود را اندازه‌گیری و کنترل کنید.

• سیمواستاتین (Zocor) با چای ترش تداخل دارد

چای ترش ممکن است سرعت دفع سیمواستاتین را از بدن افزایش دهد و مصرف چای ترش همراه با سیمواستاتین ممکن است اثرات سیمواستاتین را پایین آورد.

• دیکلوفناک (Voltaren) با چای ترش تداخل دارد

مصرف چای ترش در حین مصرف دیکلوفناک ممکن است سطح دیکلوفناک را در بدن تغییر دهد. این امر ممکن است بر اثرات و عوارض جانبی دیکلوفناک اثر بگذارد.

• لوزارتان (کوزار) با چای ترش تداخل دارد

مصرف چای ترش با لوزارتان ممکن است سطح لوزارتان را در بدن افزایش دهد. این امر ممکن است اثرات و عوارض جانبی لوزارتان را بالا ببرد.

• استامینوفن (تیلنول، سایرین) با چای ترش تداخل دارد

نوشیدن چای ترش قبل از مصرف استامینوفن ممکن است سرعت دفع استامینوفن را در بدن افزایش دهد.

• داروهای تغییریافته توسط کبد با چای ترش تداخل دارند

برخی از داروها توسط کبد تغییریافته و تجزیه می‌شوند. چای ترش ممکن است سرعت تجزیه این داروها توسط کبد را تغییر دهد. این امرمی تواند اثرات و عوارض جانبی این داروها را دچار تغییر کند.

ارزش غذایی چای ترش

چای ترش حاوی ترکیبات مختلفی ازجمله موسیلاژ، پلی­ساکاریدها، پکتین­ها، پلی­فنول­ها، اسیدهای­آلی، اسید­اسکوربیک، اسیدهای سیتریک، مالیک و تارتاریک است. در 100 گرم چای ترش ترکیبات زیر موجود است:

Water	86.6	g
Energy	49	kcal
Energy	205	kJ
Protein	0.96	g
Total lipid (fat)	0.64	g
Ash	0.51	g
Carbohydrate, by difference	11.3	g
Calcium, Ca	215	mg
Iron, Fe	1.48	mg
Magnesium, Mg	51	mg
Phosphorus, P	37	mg
Potassium, K	208	mg
Sodium, Na	6	mg
Vitamin C, total ascorbic acid	12	mg
Thiamin	0.011	mg
Riboflavin	0.028	mg
Niacin	0.31	mg
Vitamin B-12	0	µg
Vitamin A, RAE	14	µg
Retinol	0	µg
Vitamin A, IU	287	IU
Fatty acids, total trans	0	g
Cholesterol	0	mg

جمع‌بندی: چای ترش، گیاهی با خواص مختلف

مصرف چای ترش مزایای زیادی دارد. اثر ضد فشارخون، ضدالتهابی، ضدمیکروبی و مزایای بالقوه مصرف چای ترش بر سیستم قلبی‌عروقی تأیید شده است. علاوه بر این مصرف چای ترش می‌تواند باعث کاهش سطح قند خون و همچنین بهبود پروفایل لیپیدی شود. البته مزایای مصرف چای ترش تحت‌تأثیر عواملی مانند دوز مصرفی و مدت‌زمان مصرف آن است. بااین‌حال می‌توان گفت که استفاده از چای ترش می‌تواند مداخله‌ای طبیعی و مقرون‌به‌صرفه برای کنترل فشارخون خفیف تا متوسط، دیابت، چاقی و چربی خون باشد؛ اما باید توجه داشت که مصرف آن در زنان باردار و شیرده، کودکان زیر 12 سال و افرادی که انواعی از داروها از قبیل داروهای کاهنده قند خون و داروهای ضد فشارخون مصرف می‌کنند، توصیه نمی‌شود.

 منابع

• Webmd
• nal.usda
• Almajid A, Bazroon A, AlAhmed A, Bakhurji O. Exploring the Health Benefits and Therapeutic Potential of چای ترش (hibiscus sabdariffa) in Human Studies: A Comprehensive Review. Cureus. 2023 Nov 23; 15(11):e49309. doi: 10.7759/cureus.493 09. PMID: 38024072; PMCID: PMC10676230.
• Bayani GFE, Marpaung NLE, Simorangkir DAS, Sianipar IR, Ibrahim N, Kartinah NT, Mansur IG, Purba JS, Ilyas EII. Anti-inflammatory Effects of Hibiscus Sabdariffa Linn. on the IL-1β/IL-1ra Ratio in Plasma and Hippocampus of Overtrained Rats and Correlation with Spatial Memory. Kobe J Med Sci. 2018 Oct 15;64(2):E73-E83. PMID: 30381729; PMCID: PMC6347049.
• Anwar Ibrahim D, Noman Albadani R. Evaluation of the Potential Nephroprotective and Antimicrobial Effect of Camellia sinensis Leaves versus Hibiscus sabdariffa (In Vivo and In Vitro Studies). Adv Pharmacol Sci. 2014;2014:389834. doi: 10.1155/2014/389834. Epub 2014 May 14. PMID: 24949007; PMCID: PMC4053229.