مجله حس‌تازگی

فواید و مضرات قند و راه‌های کاهش مصرف آن

فواید و مضرات قند و راه‌های کاهش مصرف آن

مطالعه '11

۱۴۰۳/۵/۲۸

864

قند به غذا و نوشیدنی طعم شیرین می‌دهد و انرژی فراهم می‌کند. بدن می‌تواند انرژی مورد نیازش را از غذاهایی مثل نان، حبوبات و میوه هم به دست آورد. وقتی قند آزاد زیادی از نوشابه، شیرینی، آبمیوه یا چای شیرین دریافت می‌کنیم، احتمال پوسیدگی دندان و افزایش وزن بیشتر می‌شود. مصرف مداوم نوشیدنی‌های شیرین با خطر بیشتر دیابت نوع ۲ و بیماری‌های قلبی هم ارتباط دارد.

قند چیست و چه فرقی با شکر دارد؟

در آشپزخانه، منظور از قند معمولاً حبه‌ای است که کنار چای می‌گذاریم و منظور از شکر، دانه‌های بلوری است که در کیک و مربا به کار می‌بریم. قند سفید حبه‌ای و شکر سفید معمولاً هر دو از ساکاروز ساخته می‌شوند. ساکاروز از دو جزء گلوکز و فروکتوز تشکیل شده که در هضم از هم جدا می‌شوند. در تغذیه، «قندها» معنای گسترده‌تری دارد و قندهایی مثل لاکتوزِ شیر را هم شامل می‌شود. «قند خون» به مقدار گلوکز در خون اشاره دارد. 

قند طبیعی، قند افزوده و قند آزاد چه تفاوتی دارند؟

  • قند طبیعیِ موجود در میوه کامل، سبزیجات و شیر ساده در دسته قندهای آزاد قرار نمی‌گیرد. میوه کامل همراه قندش فیبر دارد و شیر ساده علاوه بر لاکتوز، پروتئین و کلسیم فراهم می‌کند.
  • قند افزوده هنگام تولید یا آماده‌کردن غذا به آن اضافه می‌شود. شکر داخل بیسکویت، قند کنار چای و شربت داخل نوشیدنی نمونه‌های آن هستند.
  • قند آزاد همه قندهای افزوده و قندهای موجود در عسل، شیره‌ها، آبمیوه و کنسانتره آبمیوه را در بر می‌گیرد. حتی آبمیوه‌ای که روی آن «بدون شکر افزوده» نوشته شده، قند آزاد دارد.

عوارض قند

فواید قند برای بدن چیست؟

گلوکز یکی از سوخت‌های بدن است. قند خوراکی هم مانند سایر کربوهیدرات‌های قابل‌هضم، در هر گرم حدود ۴ کیلوکالری انرژی فراهم می‌کند. در رژیم روزمره، نان سبوس‌دار، برنج، حبوبات و میوه هم کربوهیدرات فراهم می‌کنند. قند حبه‌ای در کنار غذا ارزشش بیشتر در شیرین‌کردن است. در شیرینی‌پزی، شکر روی رنگ و بافت هم اثر دارد و مقدار آن می‌تواند نتیجه دستور را تغییر دهد. 

خوردن قند زیاد چه ضرری دارد؟

پوسیدگی دندان

باکتری‌های دهان قند را مصرف می‌کنند و اسید می‌سازند. تماس مکرر دندان‌ها با اسید، به‌مرور به مینای دندان آسیب می‌زند. برای همین، جرعه‌جرعه نوشیدن چای شیرین یا نوشابه در طول روز، دندان‌ها را بارها در معرض قند قرار می‌دهد. کمتر کردن دفعات خوردن خوراکی‌های شیرین، در کنار کم کردن مقدار مصرف، به محافظت از دندان‌ها کمک می‌کند. سازمان جهانی بهداشت

افزایش وزن

نوشیدنی شیرین، کیک، شکلات و دسر می‌توانند انرژی دریافتی را بالا ببرند. اگر این انرژی به‌طور مداوم از نیاز بدن بیشتر باشد، وزن می‌تواند افزایش یابد. برای پیدا کردن سهم قند در برنامه غذایی، نوشیدنی‌های شیرین، قند کنار چای و میان‌وعده‌ها را کنار هم حساب کنید. هرکدام به‌تنهایی ممکن است کم به نظر برسند، اما در طول روز جمع می‌شوند. 

آیا خوردن شکر باعث دیابت می‌شود؟

دیابت نوع ۲ حاصل مجموعه‌ای از عوامل است. در این بیماری، بدن به‌خوبی به انسولین پاسخ نمی‌دهد یا انسولین کافی برای تنظیم گلوکز در اختیار ندارد. مصرف مکرر نوشیدنی‌های شیرین با خطر بالاتر دیابت نوع ۲ همراه بوده است. افزایش وزن یکی از مسیرهایی است که می‌تواند در این ارتباط نقش داشته باشد. دیابت نوع ۱ نیز سازوکار متفاوتی دارد و با واکنش خودایمنی علیه سلول‌های تولیدکننده انسولین مرتبط است.

قلب و کبد چرب

در پژوهش‌ها، مصرف بالاتر نوشیدنی‌های شیرین با خطر بیشتر بیماری‌های قلبی و بعضی پیامدهای متابولیک همراه بوده است. برای پیشگیری یا مدیریت کبد چرب متابولیک هم مؤسسه ملی دیابت آمریکا محدود کردن خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های سرشار از قندهای ساده، به‌ویژه نوشیدنی‌های شیرین، را در کنار مدیریت وزن و اصلاح الگوی غذایی توصیه می‌کند. قند طبیعیِ میوه کامل را باید در چارچوب خودِ غذا و اندازه مصرف بررسی کرد. مرور پژوهش‌ها در BMJ · راهنمای تغذیه در کبد چرب

پوست، خلق‌وخو و کلیه

برای بعضی پیامدها، مانند افسردگی، شواهد ارتباطی وجود دارد و کیفیت شواهد میان پیامدها متفاوت است. نتیجه‌گیری درباره اینکه قند مستقیماً باعث یک مشکل پوستی یا اختلال خلقی می‌شود، به شواهد اختصاصی نیاز دارد. آسیب کلیه در دیابت هم به مدیریت بلندمدت قند خون و عوامل دیگری مانند فشار خون مربوط است. بهتر است این موضوع را از اثر مستقیم قند خوراکی در یک وعده جدا کنیم. 

فواید_قند_چیست_حس_تازگی

مضرات قند نیشکر چیست؟

شکر سفیدِ نیشکر و شکر سفیدِ چغندر عمدتاً از ساکاروز تشکیل می‌شوند. برای مقایسه این دو در مقدار برابر، منشأ گیاهی به‌تنهایی مزیت تغذیه‌ای مهمی ایجاد نمی‌کند. قند نیشکر، شکر خام و شکر قهوه‌ای هم وقتی برای شیرین‌کردن غذا یا نوشیدنی استفاده شوند، در مقدار قند آزاد روزانه حساب می‌شوند. اگر محصولی با عنوان «قند طبیعی نیشکر» می‌خرید، مقدار قند در هر وعده و فهرست ترکیبات را بررسی کنید.

مضرات قند سوخته چیست؟

«قند سوخته» در آشپزی گاهی به شکر کاراملی و گاهی به شکری گفته می‌شود که از مرحله کاراملی‌شدن عبور کرده و سیاه، تلخ یا دودآلود شده است. اگر برای دسر کارامل درست می‌کنید، با رسیدن به رنگ کهربایی دلخواه حرارت را قطع کنید. اگر شکر سیاه و تلخ شده، از نظر طعم بهتر است دوباره شروع کنید. کاراملِ تهیه‌شده از شکر همچنان در مصرف قند آزاد حساب می‌شود. 

در حرارت‌دهی مواد قندی، ممکن است ترکیباتی مانند ۵-هیدروکسی‌متیل‌فورفورال تشکیل شوند. ارزیابی مؤسسه فدرال ارزیابی ریسک آلمان درباره مقادیر معمول این ترکیب در غذاها نگرانی ایمنی گزارش نکرده است. آن ارزیابی درباره مواجهه معمول غذایی است و مقدار این ترکیب در شکر سوخته خانگی را مشخص نمی‌کند. 

روزانه چقدر قند می‌توانیم مصرف کنیم؟

سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند قند آزاد کمتر از ۱۰ درصد انرژی روزانه باشد و کاهش آن به کمتر از ۵ درصد می‌تواند فواید بیشتری داشته باشد. برای نمونه، در یک برنامه غذایی ۲۰۰۰ کیلوکالری، این دو سطح به‌ترتیب کمتر از ۵۰ و کمتر از ۲۵ گرم قند آزاد در روزند. این اعداد نمونه محاسبه‌اند. نیاز انرژی با سن و شرایط فرد تغییر می‌کند. شکر داخل غذا، عسل، آبمیوه و قند چای همگی در همین مجموع قرار می‌گیرند. 

قند روی برچسب را چطور حساب کنیم؟

اول ببینید عدد مربوط به ۱۰۰ میلی‌لیتر، ۱۰۰ گرم یا یک وعده است. مثلاً اگر نوشیدنی در هر ۱۰۰ میلی‌لیتر ۱۰ گرم قند داشته باشد، بطری ۲۵۰ میلی‌لیتری آن ۲۵ گرم قند دارد. «قند کل» می‌تواند هم قند طبیعی و هم قند افزوده را شامل شود. در محصولاتی که قند افزوده جداگانه درج نشده، فهرست مواد اولیه را هم ببینید. شکر، دکستروز، شربت گلوکز و شربت ذرت از نام‌هایی هستند که ممکن است روی بسته ببینید. 

به‌جای قند و شکر چه استفاده کنیم؟

عسل، شیره و شیرین‌کننده‌ها

عسل، شیره خرما، شربت افرا و آگاو طعم متفاوتی دارند و قند آن‌ها همچنان جزو قندهای آزاد است. استویا، آسپارتام، سوکرالوز و ساخارین در گروه شیرین‌کننده‌های غیرقندی قرار می‌گیرند. سازمان جهانی بهداشت استفاده از این گروه را برای کنترل وزن در بلندمدت توصیه نمی‌کند. این توصیه درباره کنترل وزن در جمعیت عمومی است. اگر دیابت دارید، ترکیب کامل محصول و برنامه تغذیه‌تان در انتخاب اهمیت دارد.

میوه، حبوبات و خوراکی‌های بدون قند افزوده

میوه کامل مانند سیب، هلو، کیوی یا توت‌فرنگی برای میان‌وعده انتخابی در دسترس است. ماست ساده با تکه‌های میوه هم می‌تواند جای ماست شیرین‌شده را بگیرد. قند موجود در شیر و ماست ساده عمدتاً لاکتوز است. در وعده اصلی، عدس، نخود، ماش و لوبیا همراه پروتئین گیاهی و فیبر، کربوهیدرات هم دارند. تخم‌مرغ، ماهی، مرغ، سبزیجات و مغزهای ساده را هم می‌توان بدون افزودن شکر در غذا به کار برد. اگر محصول آماده می‌خرید، سس، پوشش سوخاری و چاشنی آن را هم در نظر بگیرید.

از کدام عادت شروع کنیم؟

  • اگر با هر استکان چای دو حبه قند می‌خورید، از یکی شروع کنید. در طول روز تعداد استکان‌ها را هم در نظر بگیرید.
  • در کنار غذا، آب یا نوشیدنی بدون شکر را جایگزین نوشابه و شربت کنید. میوه کامل را برای میان‌وعده نگه دارید.
  • برای صبحانه، ماست ساده را با میوه و کمی دارچین طعم‌دار کنید. هنگام مقایسه دو محصول بسته‌بندی، مقدار قند را در وزن یا حجم یکسان بسنجید. 

نشانه‌های قند خون بالا چیست؟

تشنگی زیاد، تکرر ادرار، خستگی، تاری دید، گرسنگی بیشتر و کاهش وزن ناخواسته می‌توانند از نشانه‌های دیابت باشند. دیر خوب شدن زخم یا عفونت‌های مکرر هم گاهی دیده می‌شود. بعضی افراد در آغاز علامتی ندارند. اگر این نشانه‌ها تکرار می‌شوند، برای ارزیابی و آزمایش قند خون با پزشک مشورت کنید.

آیا قند طبیعی ضرر دارد؟

پاسخ به شکل مصرف بستگی دارد. قند موجود در میوه کامل و شیر ساده جزو قند آزاد نیست. قند آبمیوه، عسل و شیره حتی با منشأ طبیعی در سهم قند آزاد حساب می‌شود. اگر می‌خواهید قند آزاد را کمتر کنید، جایگزین کردن آبمیوه با میوه کامل یکی از راه‌های عملی است. 

جمع‌بندی

قند حبه‌ای و شکر سفید هر دو انرژی فراهم می‌کنند، اما بدن می‌تواند کربوهیدرات موردنیازش را از غذاهایی مثل نان، حبوبات و میوه هم دریافت کند. مصرف زیاد قندهای آزاد، به‌ویژه در نوشیدنی‌های شیرین، احتمال پوسیدگی دندان و افزایش وزن را بیشتر می‌کند. برای کاهش مصرف، از عادتی شروع کنید که هر روز تکرار می‌شود. مثلاً تعداد حبه‌های قند کنار چای را کم کنید یا به‌جای آبمیوه، میوه کامل بخورید.

سؤالات متداول درباره قند

مضرات قند نیشکر چیست؟ آیا از قند چغندر بهتر است؟

قند سفید نیشکر و قند سفید چغندر عمدتاً از ساکاروز تشکیل شده‌اند. در مقدار برابر، منشأ گیاهی تفاوت تغذیه‌ای مهمی ایجاد نمی‌کند. هر دو وقتی به چای یا غذا اضافه می‌شوند، جزو قندهای آزاد روزانه به حساب می‌آیند.

قند سوخته چه ضرری دارد؟

شکر کهربایی‌شده در تهیه کارامل کاربرد دارد. اگر شکر سیاه شده، دود کرده یا طعم تلخ و سوختگی گرفته است، برای کیفیت بهتر دسر دوباره شروع کنید. کارامل هم در مجموع قندهای آزاد روزانه حساب می‌شود.

آیا خوردن شکر باعث دیابت می‌شود؟

دیابت نوع ۲ عوامل متعددی دارد. مصرف مداوم نوشیدنی‌های شیرین با افزایش خطر دیابت نوع ۲ ارتباط دارد و افزایش وزن می‌تواند یکی از عوامل مؤثر در این ارتباط باشد.

آیا قند طبیعی ضرر دارد؟

بستگی دارد قند را در چه خوراکی‌ای دریافت کنید. قند طبیعی موجود در میوه کامل و شیر ساده جزو قندهای آزاد نیست. قند موجود در عسل، شیره و آبمیوه، حتی اگر شکر جداگانه‌ای به آن‌ها اضافه نشده باشد، در مجموع قند آزاد روزانه حساب می‌شود.

روزانه چقدر قند می‌توانیم مصرف کنیم؟

سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند قندهای آزاد کمتر از ۱۰ درصد انرژی روزانه را تشکیل دهند و کاهش آن به کمتر از ۵ درصد می‌تواند فواید بیشتری داشته باشد. در یک برنامه غذایی ۲۰۰۰ کیلوکالری، این دو سطح به‌ترتیب معادل کمتر از ۵۰ گرم و کمتر از ۲۵ گرم قند آزاد در روزند.

بروزترین مقالات در شبکات اجتماعی