آمار دیابت در ایران و دلیل و عوامل افزایش آن

دیابت یکی از بیماری‌های متابولیک قرن حاضر است که با افزایش قند خون و اختلال در تولید یا عملکرد انسولین مرتبط است. در ایران، طی چند دهه گذشته، این بیماری روند رو به رشدی را تجربه کرده و بخش قابل توجهی از جامعه را تحت‌تأثیر قرار داده است. با این حال، مواجهه با دیابت تنها یک چالش درمانی نیست؛ بلکه ابعاد فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی نیز در شکل‌گیری و مدیریت آن نقش مهمی ایفا می‌کنند.

دلیل گسترش دیابت و عوامل موثر در آن چیست؟

یکی از عوامل کلیدی در گسترش دیابت در ایران، تغییر سبک زندگی مردم است. با گسترش شهرنشینی و کم‌رنگ‌شدن فعالیت‌های بدنی سنتی، عادت‌های غذایی نیز دچار تحول شده‌اند. مصرف غذاهای پرکالری، فست‌فود، نوشابه‌های شیرین و محصولات فرآوری‌شده، همگی الگوی تغذیه‌ای را به سوی اضافه‌وزن و چاقی سوق داده‌اند؛ عواملی که از مهم‌ترین ریسک‌فاکتورهای ابتلا به دیابت محسوب می‌شوند. از سوی دیگر، کمبود تحرک و ورزش نیز اثرات مخربی بر متابولیسم و مدیریت وزن بدن دارد و به بالا رفتن آمار دیابت کمک می‌کند.

افزون بر عامل سبک زندگی، بُعد فرهنگی و آگاهی عمومی نیز نقشی بسزا در مواجهه با دیابت دارد. بسیاری از افراد جامعه شناخت کافی از علائم اولیه این بیماری و عواقب بلندمدت آن ندارند. از این رو، در برخی موارد، تشخیص بیماری در مراحل پیشرفته صورت می‌گیرد و درمان و کنترل آن را با دشواری بیشتری همراه می‌کند. سیستم درمانی و بهداشتی کشور نیز با بار مالی و انسانی زیادی برای مدیریت عوارض متنوع دیابت، مانند بیماری‌های قلبی‌عروقی، کلیوی و چشمی، مواجه می‌شود.

عواملی مانند چاقی ، سن بالای 45 سال ، چربی و فشار خون بالا ، خطر ابتلا به دیابت را افزایش میدهد. همچنین چاقی و کم تحرکی در سنین جوانی میتواند منجر به دیابت شود.

دیابت چه زمانی رخ میدهد؟

دیابت زمانی رخ میدهد که سطح قند خون از حالت تعادل خارج شود. در دیابت نوع یک، بدن قادر به تولید انسولین نیست، بنابر این نیاز به تزریق انسولین است. در مقابل، دیابت نوع دو، با وجود انسولین، به دلیل کمبود یا استفاده نکردن مناسب از طریق بدن بروز می یابدو

این نوع دیابت معمولا در ابتدا بدون نشانه است و اغلب پس از سی سالگی ظاهر میشود. در مراحل اولیه، کنترل آن با دارو ، رژیم غذایی ، ورزش و در موارد پیشرفته تر ، با تزریق انسولین امکان پذیر است.

بازخوانی دیابت در ایران

طبق گفته های رییس مرکز مدیریت بیماری های غیر واگیر ، در حال حاضر 460 میلیون نفر در جهان دیابت دارند. در ایران ، یازده درصد افراد بالای 25 سال ، معادل 5.5 میلیون نفر ، به این بیماری مبتلا هستند. حدود دوازده درصد از بودجه سالانه خدمات بهداشتی کشور ها صرف درمان دیابت و عوارض آن میشود. پیش بینی میشود تا سال 2040 این آمار ، دوبرابر شود. در ایران، 75 درصد مبتلایان به دیابت از بیماری خود آگاهی دارند و برای شناسایی بقیه، آزمایش قند خون به تشخیصات منظم افراد بالای 30 سال اضافه شده است.

مطالعات نشان میدهد که افراد مسن بالای 65 سال، دو برابر بیشتر به این بیماری و زنان نیم درصد بیشتر نسبت به مردان به دیابت مبتلا میشوند.

علاوه بر این شش استان یزد ، سمنان ، خوزستان ، گلستان ، البرز و مازندران بیشترین میزان ابتلا به دیابت را دارند. به طور متوسط ، سیزده تا شانزده درصد افراد بالای 25 سال در شهر ها 5.1 برابر بیشتر از روستاها میباشد.

اما آنچه در این بازخوانی اهمیت دارد، ارائه تصویری جامع از دیابت و راهکارهای پیش‌رو است. در سال‌های اخیر، برنامه‌هایی نظیر افزایش آگاهی عمومی از طریق رسانه‌ها، توسعه کلینیک‌های تخصصی دیابت و ترویج الگوهای غذایی سالم و ورزش، تا حدی توانسته‌اند روند صعودی این بیماری را کنترل کنند. همچنین، فناوری‌های نوین مانند اپلیکیشن‌های مدیریت دیابت، ابزارهای کنترل مداوم قند خون و ارائه خدمات مشاوره آنلاین، دسترسی بیماران به مراقبت و پایش دائمی را تسهیل کرده‌اند.

 

جمع بندی

در پایان، اگرچه آمار و ارقام موجود نشان از وضعیت چالش‌برانگیز دیابت در ایران دارد، اما می‌توان با تکیه بر آگاهی‌بخشی گسترده، اصلاح سبک زندگی و استفاده از ظرفیت‌های نوین پزشکی، گام‌های مؤثری در کنترل این بیماری برداشت. بازخوانی دیابت در ایران، تنها بررسی اعداد و ارقام نیست، بلکه نگاه دوباره و عمیق‌تر به روندهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است که بر شکل‌گیری و گسترش این بیماری در جامعه تأثیر می‌گذارند.