تشنج چیست و چه غذاهایی تشنج را تشدید میکند

رژیم‌درمانی عامل مهمی درروند درمان بسیاری از بیماری‌ها ازجمله تشنج و صرع است؛ اما با اینکه پیروی از رژیم‌های کم‌کربوهیدرات و پرچربی شناخته‌شده‌ترین راهکار رژیم‌درمانی برای کنترل و درمان صرع و تشنج است، مصرف بعضی مواد غذایی مختلف و رعایت ملاحظات غذایی نیز می‌تواند اثرات مثبتی در بهبود افراد مبتلا به تشنج یا صرع داشته باشد.

در این مقاله از وب‌سایت حس‌تازگی به شناخت علائم تشنج، غذاهای مفید و مضر در افراد مبتلا به تشنج و تداخل داروهای ضد تشنج با مواد غذایی مختلف می‌پردازیم و در پایان به نکاتی اشاره می‌شود که رعایت آن‌ها برای افراد مبتلا به صرع و تشنج مفید خواهد بود.

تشنج چیست

تشنج تغییراتی در رفتار فرد است که در اثر واکنش‌های الکتریکی غیرطبیعی در مغز او در یک دوره زمانی کوتاه ایجاد می‌شود. در هنگام تشنج، فرد دچار لرزش غیرقابل‌کنترلی می‌شود که سریع و ریتمیک است و ماهیچه‌ها به‌طور مکرر منقبض و شل می‌شوند.

علائم شروع تشنج چیست

ممکن است تشخیص اینکه آیا فردی تشنج دارد یا نه سخت باشد. علائم تشنج بسته به نوع بیماری طیف گسترده‌ای دارند و برخی از انواع تشنج‌ها فقط باعث می‌شوند که فرد حالت مسخ‌شده و خیره داشته باشد، اما مثلاً افراد مبتلا به‌نوعی صرع به نام صرع رفلکس، ممکن است با دیدن چراغ‌های چشمک‌زن، صداهای بلند و در برخی موارد نادر، طعم یا بوی برخی غذاها دچار تشنج شوند.

در واقع علائم تشنج بستگی به این دارد که کدام قسمت از مغز درگیر باشد؛ اما به‌طورکلی علائم تشنج به‌طور ناگهانی رخ می‌دهند و ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• سکوت کوتاه‌مدت و به دنبال آن سردرگمی (فرد نمی‌تواند برای مدت کوتاهی چیزی را به یاد آورد)
• تغییر در رفتار، مانند کشیدن یا لمس مکرر لباس خود
• ریزش آب دهان یا کف‌کردن دهان
• حرکات چشم
• نالیدن و خرناس‌کشیدن
• ازدست‌دادن کنترل مثانه یا روده
• تغییرات خلقی، مانند عصبانیت ناگهانی، ترس ناگهانی، وحشت، شادی یا خنده
• لرزش کل بدن
• افتادن ناگهانی
• حس طعم فلزی یا تلخ در دهان
• فشردن دندان‌ها
• وقفه تنفسی موقت
• اسپاسم عضلانی غیرقابل‌کنترل همراه با انقباض و تکان‌دادن اندام‌ها

 

علائم تشنج ممکن است پس از چند ثانیه یا چند دقیقه متوقف شود یا تا 15 دقیقه ادامه یابد. ممکن است فرد قبل از تشنج علائم هشداردهنده‌ای از قبیل موارد زیر را داشته باشد:

• ترس یا اضطراب
• حالت تهوع
• سرگیجه (احساس چرخش یا حرکت)
• علائم بینایی (مانند چشمک‌زدن در مواجهه با نورهای خیره‌کننده، لکه‌ها یا خطوط مواج)

غذاهای مضر برای تشنج

افراد مبتلا به صرع یا تشنج، ممکن است لازم باشد از مصرف غذاهایی که سطح قند خون را افزایش می‌دهند، اجتناب کنند؛ زیرا این غذاها می‌توانند منجر به تحریک سیستم عصبی و بروز تشنج شوند. به‌طورکلی برخی از مواد غذایی که ممکن است لازم باشد از مصرف آن‌ها پرهیز شود، عبارت‌اند از:

• غذاهای سرشار از شکر یا نمک
• غذاهای بسیار فراوری‌شده
• الکل
• قهوه یا چای کافئین‌دار
• شکلات

چه غذاهایی با داروهای صرع تداخل دارد

تداخل بین داروهای ضدتشنج و غذاها و نوشیدنی‌ها حائز اهمیت است و باید در بیماران مبتلا به صرع در نظر گرفته شود. تداخل داروها با غذاها و نوشیدنی‌ها ممکن است اثربخشی دارو یا سطح پلاسمایی آن را تغییر دهد و درنتیجه نیاز است که دوز دارو مجدداً باتوجه‌به شرایط تنظیم شود. در ادامه به تداخل بعضی مواد غذایی با داروهای ضدتشنج می‌پردازیم:

• فنی­توئین

آهن موجود در غذا یا مکمل از انتقال فنی­توئین به مغز جلوگیری می‌کند. مصرف جینکوبیلوبا با این دارو نیز اثربخشی آن را کاهش می‌دهد.

• کاربامازپین

هنگام مصرف کاربامازپین باید از مصرف گریپ‌فروت و آب گریپ‌فروت خودداری شود؛ زیرا مصرف این میوه یا آب آن باعث افزایش سطح کاربامازپین می‌شود. همچنین هنگام درمان با کاربامازپین باید از مصرف الکل پرهیز کرده یا آن را محدود کنید. الکل می‌تواند عوارض جانبی کاربامازپین بر سیستم عصبی مانند سرگیجه، خواب‌آلودگی و مشکل در تمرکز را افزایش دهد. برخی از افراد نیز ممکن است دچار اختلال در تفکر و قضاوت شوند.

• کانابیدیول

فراهم زیستی داروی کانابیدیول در صورت مصرف هم‌زمان آن با غذای چرب 4 تا 5 برابر افزایش می‌یابد.

• بنزودیازپین یا نیترازپام

 مصرف هم‌زمان این دارو با مکمل‌های گیاهی ازجمله مخمر سنت جان و کاوا و گریپ‌فروت تداخل دارد.

• اسید والپروئیک

الکل می‌تواند عوارض جانبی اسید والپروئیک بر سیستم عصبی مانند سرگیجه، خواب‌آلودگی و مشکل در تمرکز را افزایش دهد. برخی از افراد نیز ممکن است دچار اختلال در تفکر و قضاوت شوند. هنگام درمان با اسید والپروئیک باید از مصرف الکل خودداری کرده یا آن را محدود کنید. غذاهای حاوی محصولات سویا نیز می‌توانند غلظت پلاسمایی اسید والپروئیک را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهند و باعث افزایش دفع آن شوند. مصرف جینکوبیلوبا با این دارو نیز اثربخشی آن را کاهش می‌دهد.

• پرامپانل

الکل می‌تواند عوارض جانبی پرامپانل بر سیستم عصبی مانند سرگیجه، خواب‌آلودگی و مشکل در تمرکز را افزایش دهد. برخی از افراد نیز ممکن است دچار اختلال در تفکر و قضاوت شوند. هنگام درمان با پرامپانل، باید از مصرف الکل خودداری کرده یا آن را محدود کنید.

• لِـوِتیراستام

الکل می‌تواند عوارض جانبی لِـوِتیراستام بر سیستم عصبی مانند سرگیجه، خواب‌آلودگی و مشکل در تمرکز را افزایش دهد. برخی از افراد نیز ممکن است دچار اختلال در تفکر و قضاوت شوند. هنگام درمان با لِـوِتیراستام باید از مصرف الکل اجتناب کرده یا آن را محدود کنید.

• زونیسامید

الکل می‌تواند عوارض جانبی زونیسامید بر سیستم عصبی مانند سرگیجه، خواب‌آلودگی و مشکل در تمرکز را افزایش دهد. برخی از افراد نیز ممکن است دچار اختلال در تفکر و قضاوت شوند. هنگام درمان با زونیزامید باید از مصرف الکل خودداری کرده یا آن را محدود کنید.

• اکوزامید

استفاده از لاکوزامید همراه با اتانول ممکن است عوارض جانبی دارو مانند سرگیجه، خواب‌آلودگی، گیجی و مشکل در تمرکز را افزایش دهد. برخی از افراد ممکن است در تفکر، قضاوت و هماهنگی حرکتی نیز دچار اختلال شوند. هنگام درمان با لاکوزامید، باید از مصرف الکل خودداری کرده یا آن را محدود کنید.

• پریمیدون

استفاده از پریمیدون همراه با الکل می‌تواند باعث افزایش عوارض این دارو از قبیل سرگیجه، خواب‌آلودگی و سایر عوارض جانبی شود. اگر رانندگی می‌کنید یا فعالیت‌هایی انجام می‌دهید که نیاز به هوشیاری دارند، مراقب باشید.

• کلوبازم

الکل می‌تواند عوارض جانبی کلوبازم بر سیستم عصبی مانند سرگیجه، خواب‌آلودگی و مشکل در تمرکز را افزایش دهد. برخی از افراد نیز ممکن است دچار اختلال در تفکر و قضاوت شوند. هنگام درمان با کلوبازام باید از مصرف الکل خودداری کرده یا آن را محدود کنید.

• اکس‌کاربازپین

الکل می‌تواند عوارض جانبی اکس‌کاربازپین بر سیستم عصبی مانند سرگیجه، خواب‌آلودگی و مشکل در تمرکز را افزایش دهد. برخی از افراد نیز ممکن است دچار اختلال در تفکر و قضاوت شوند. هنگام درمان با اکس‌کاربازپین باید از مصرف الکل اجتناب کرده یا آن را محدود کنید.

• روفینامید

غذا می‌تواند سطح روفینامید را در بدن افزایش دهد. برای اطمینان از حداکثر جذب خوراکی، روفینامید باید همراه غذا یا بلافاصله بعد از غذا تجویز شود. این کار جذب دارو را برای بدن آسان‌تر می‌کند. در حین مصرف روفینامید الکل ننوشید. الکل می‌تواند برخی از عوارض جانبی این دارو ازجمله خواب‌آلودگی یا سرگیجه را افزایش دهد.

غذاهای مفید برای صرع و تشنج

برای کمک به افراد در مدیریت تشنج، پزشکان ممکن است استفاده از دارو، تغییر شیوه زندگی و در برخی موارد جراحی مغز را پیشنهاد کنند. بسته به علت و نوع تشنج، پزشک ممکن است خوردن یا اجتناب از برخی غذاها را نیز توصیه کند.

حتی ممکن است پیروی از رژیم غذایی کتوژنیک یا اتکینز برای کاهش تعداد تشنج‌ها پیشنهاد شود. بااین‌حال اکثر افراد مبتلا به صرع و اختلالات تشنجی می‌توانند غذاهای متنوعی بخورند تا مواد مغذی موردنیاز بدن خود را به مقدار کافی از مواد غذایی تأمین کنند.

کم‌آبی نیز ممکن است خطر بروز تشنج را افزایش دهد، بنابراین مصرف آب کافی حائز اهمیت زیادی است. به‌طورکلی برخی از غذاهایی که می‌تواند در یک رژیم غذایی متعادل گنجانده شود و ممکن است به حفظ سطح انرژی این افراد کمک کند عبارت‌اند از:

• لوبیا
• سبزی‌های غیر نشاسته‌ای (مانند کلم‌بروکلی و سبزی‌های برگ‌دار)
• ماست
• پنیر
• ماهی
• سیب
• انواع توت‌ها
• نان‌های سبوس‌دار

نکات مهم برای افرادی که دچار صرع می‌شوند

نوع تشنج فرد، زمان و محل وقوع تشنج، فعالیتی که در هنگام تشنج فرد مشغول به انجام آن است و اینکه به هنگام تشنج با چه کسی همراه است، در آسیب‌دیدن یا صدمه ندیدن فرد نقش دارند. مواردی که بیشتر در خانه مشکل ایجاد می‌کنند شامل ارتفاع، آب، گرما و برق هستند. اگر صرع به‌خوبی کنترل‌شده باشد، نگرانی چندانی برای آسیب‌های احتمالی وجود ندارد.

بااین‌حال همچنان احتمال آسیب وجود دارد و باید برای آن تدابیری اندیشیده شود؛ بنابراین پیشنهاد‌های زیر برای به‌حداقل‌رساندن آسیب احتمالی در زمان تشنج کاربردی خواهند بود.

در هنگام حمام

• درِ حمام را قفل نکنید. به‌جای آن، علامتی را روی دستگیره در آویزان کنید که نشان دهد حمام هستید. به‌این‌ترتیب، اگر در حمام دچار تشنج شوید، کمک‌رسانی آسان خواهد بود.
• لولای در را به‌گونه‌ای تعبیه کنید که درِ حمام به سمت بیرون باز شود تا حتی اگر جلوی در هم بیفتید بازکردنش امکان‌پذیر باشد.
• دوش بهتر از وان است، زیرا در آن آب جمع نمی‌شود و احتمال خفگی ایجاد نمی‌کند.
• به‌کاربردن لاستیک‌های ضدلغزش روی کف حمام نیز مانع لیزخوردن شما در حمام می‌شود.
• دمای آب باید ولرم باشد تا از سوختن شما پیشگیری شود.
• همیشه قبل از استفاده از تیغ برقی، سشوار یا دستگاه‌های متصل به برق، مطمئن شوید که شیر آب بسته باشد و آب در سینک، دوش یا حمام نباشد.

در آشپزخانه و غذاخوری

• اگر تنها زندگی می‌کنید، برای خردکردن مواد به‌جای چاقو، از غذاساز استفاده کنید یا غذاهای آماده بخرید.
• اگر با دیگران زندگی می‌کنید، در زمان استفاده از چاقو یا اجاق‌گاز، شخص دیگری را در نزدیکی خود داشته باشید.
• پخت‌وپز با ماکروویو احتمال سوختگی را تا حد زیادی کاهش می‌دهد و اجاق‌برقی بهتر از اجاق‌گاز است.
• غذا را روی مشعل‌های عقبی اجاق قرار دهید تا در صورت افتادنتان، احتمال آنکه روی ظرف غذای داغ بیفتید یا غذای داغ روی شما بریزد کمتر شود.
• به‌جای اینکه ظروف غذا را برای سرو غذا سر میز غذاخوری ببرید، بشقاب‌ها و ظروف را به کنار قابلمه‌ها و تابه‌ها بیاورید.
• هنگام شستشوی ظروف از دستکش پلاستیکی استفاده کنید. می‌توانید از ظروف نشکن نیز استفاده کنید تا در صورت افتادن بشقاب یا لیوان سنگین و شکستن آن از بریدگی بدن شما پیشگیری شود.
• صندلی دارای تکیه‌گاه می‌تواند به پیشگیری از افتادن شما کمک کند.
• اعضای خانواده و همراهان باید بدانند که اگر هنگام غذاخوردن دچار تشنج شدید و در شرف خفگی بودید چگونه به شما کمک کنند.
• ردیاب‌ دود نصب کنید تا اگر کاری را که انجام می‌دادید فراموش کردید یا تشنجی داشتید که باعث کاهش هشیاری شما شد، با صدای آن مطلع شوید که غذا در حال سوختن است.

در اتاق نشیمن

• بی‌نظمی را در فضای اتاق نشیمن کاهش دهید و برای افتادن احتمالی، فضای کافی و فرش‌شده روی زمین باقی بگذارید.
• فرش‌کردن فضا به شکل یکدست بهتر از انداختن تکه‌ای فرش‌ است، زیرا از زمین خوردن جلوگیری کند. کفن‌پوش‌های چوب‌پنبه‌ای نیز نرم‌تر از کاشی و چوب هستند.
• تلویزیون‌ها و سایر وسایل سنگین را به شکل محکم روی میز یا کابینت پرچ کنید.
• کابل‌ها و سیم‌ها را جمع کنید.
• حفاظ‌هایی روی گوشه‌های تیز مبل یا لبه‌های سفت قرار دهید.
• از میزهای شیشه‌ای استفاده نکنید.
• روکش‌های ایمنی برای رادیاتورهای خانه تهیه کنید.

در اتاق‌خواب

• تخت خود را کنار دیوار یا نزدیک رادیاتور قرار ندهید.
• بهتر است روی تشکی که پایه کوتاهی دارد یا روی زمین قرار داده شده است و اطراف آن کوسن یا بالش قرار دارد بخوابید.
• تعداد بالش‌هایی که با آن می‌خوابید را محدود کنید.
• اگر تنها هستید یک مانیتور در اتاق‌خواب خود داشته باشید تا برای کمک به کسی که در نزدیکی شما است هشدار دهید.

هنگام ورزش و اوقات فراغت

اکثر افراد مبتلا به صرع یا تشنج می‌توانند در فعالیت‌های ورزشی شرکت کنند؛ اما اگر تشنج شما به‌خوبی کنترل نشده باشد، انجام بعضی اقدامات احتیاطی لازم است. برای مثال، ممکن است لازم باشد:

• از تنها شناکردن یا انجام ورزش‌های آبی خودداری کنید.
• هنگام دوچرخه‌سواری یا اسب‌سواری از کلاه ایمنی استفاده کنید.
• از انواع خاصی از تجهیزات باشگاه استفاده نکنید.

رانندگی

اگر تشنج دارید، نباید رانندگی کنید. اینکه چه زمانی می‌توانید دوباره رانندگی کنید بستگی به نوع تشنج شما دارد. برای مثال، اگر تشنج‌هایی داشته‌اید که باعث ازدست‌دادن هوشیاری شما شده است تا زمانی که حداقل یک سال از آخرین تشنج شما گذشته باشد، نباید دوباره رانندگی کنید.

در مدرسه و آموزش

کودکان مبتلا به صرع معمولاً می‌توانند در مدرسه معمولی تحصیل کرده و به‌طور کامل در فعالیت‌های مدرسه شرکت کنند. مطمئن شوید که کارکنان مدرسه و معلمان از وضعیت کودک مبتلا به صرع یا تشنج شما آگاه هستند، آن‌ها باید بدانند که:

• فرزند شما چه دارویی مصرف می‌کند.
• نحوه تشخیص و مقابله با تشنج چگونه است.
• تأثیری که صرع آن‌ها ممکن است بر حضورشان و انجام تکالیف مدرسه داشته باشد را بدانند. برای مثال، صرع گاهی اوقات می‌تواند بر رفتار و تمرکز فرد تأثیر بگذارد.
• برخی از کودکان مبتلا به صرع برای استفاده حداکثری از زمان خود در مدرسه نیاز به حمایت بیشتری دارند.

در محل کار

اگر صرع شما به‌خوبی کنترل‌شده باشد، ممکن است هیچ تأثیری روی کار شما نداشته باشد. بااین‌حال اگر شرایط شما انجام وظایفتان را دشوار می‌کند، با کارفرمای خود صحبت کنید. کارفرما باید تغییرات معقولی را در وظایف کاری شما انجام دهد تا برای شما امکان ادامه همکاری فراهم شود. این تغییرات ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• تغییر ساعت کاری
• اطمینان از عدم نیاز به رانندگی‌کردن شما به‌عنوان بخشی از کارتان
• دادن دستورات کتبی به‌جای گفتاری
• اجازه برای اختصاص زمان بیشتر برای استراحت شما و انجام معاینات پزشکی احتمالی

آمادگی دیگران برای کمک

افرادی که اغلب در خانه هستند، ازجمله پرستاران کودک و اعضای خانواده نیاز است تمریناتی را برای آمادگی برای کمک به فردی که تشنج کرده انجام دهند. این افراد باید تمرین کنند که فرد مبتلا به صرع را در یک موقعیت امن قرار دهند. همچنین مطمئن شوید که افراد مورداطمینان شما کلیدی برای ورود به خانه شما دارند تا به‌سرعت بتوانند به شما کمک کنند.

جمع‌بندی

به‌طور خلاصه می‌توان گفت تشنج در اثر انجام فعل‌وانفعالاتی در سیستم عصبی مغز ایجاد می‌شود و درمان دارویی معمولاً باعث خفیف‌شدن آن در اکثر افراد می‌شود. بااین‌وجود پیروی از رژیم غذایی سالم و درنظرگرفتن تداخل داروهای مورداستفاده با مواد غذایی نیز برای کنترل تشنج و صرع از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. علاوه بر این آشنایی فرد بیمار یا اطرافیان او با علائم اولیه شروع تشنج و انجام اقدامات احتیاطی لازم برای به‌حداقل‌رساندن آسیب ناشی از تشنج در محیط خانه، محل کار یا مدرسه حیاتی است.

منابع

• Medlineplus
• Healthline
• drugs
• Webmd
• Nhs
• Asadi-Pooya AA, Johannessen Landmark C, Mirzaei Damabi N, Fazelian K. Interactions between antiseizure medications and foods and drinks: A systematic review. Epilepsia Open. 2024 Apr;9(2):475-485. doi: 10.1002/epi4.12918. Epub 2024 Feb 12. PMID: 38345419.
• Naim Tayutivutikul, Pitchaya Wanleenuwat, Thanaphat Panapongvasin, Rakklao Klajing, Piotr Iwanowski,
• (2022) Dietary effects on antiseizure drug metabolism and management of epilepsy,Seizure: European Journal of Epilepsy,Volume 102,Pages 14-21
• Stafstrom CE. Dietary approaches to epilepsy treatment: old and new options on the menu. Epilepsy Curr. 2004 Nov-Dec;4(6):215-22. doi: 10.1111/j.1535-7597.2004.46001.x. PMID: 16059506; PMCID: PMC1176378.