مجله حس‌تازگی

خواص آویشن چیست؟ روش مصرف، دمنوش و عوارض احتمالی

مطالعه '5

۱۴۰۳/۳/۱۲

2271

آویشن گیاهی معطر و پرکاربرد در آشپزی ایرانی است و ترکیباتی مانند تیمول و کارواکرول دارد فعالیت ضدمیکروبی و آنتی‌اکسیدانی بعضی ترکیبات آن بیشتر در آزمایشگاه بررسی شده و نباید از این یافته‌ها نتیجه گرفت که مصرف معمول آویشن بیماری را درمان می‌کند در این راهنمای حس‌تازگی تفاوت مصرف غذایی، دمنوش، عصاره و اسانس آویشن، شواهد مربوط به سرفه و سرماخوردگی، روش مصرف و موارد احتیاط را بررسی می‌کنیم

آویشن چیست

نام آویشن به گروهی از گیاهان معطر خانواده نعناعیان گفته می‌شود آویشن باغی با نام علمی Thymus vulgaris یکی از گونه‌های شناخته‌شده است، اما آویشن‌های بومی ایران می‌توانند به گونه‌ها و ترکیب شیمیایی دیگری تعلق داشته باشند برگ و سرشاخه آویشن تازه یا خشک به‌عنوان ادویه و دمنوش مصرف می‌شود و از گیاه، عصاره و اسانس غلیظ نیز تهیه می‌کنند این فرآورده‌ها از نظر غلظت و ایمنی یکسان نیستند

ترکیبات آنتی‌اکسیدانی آویشن

آویشن علاوه بر عطر و طعم خاص خود، حاوی ترکیبات گیاهی مختلفی از جمله تیمول و کارواکرول است برخی ترکیبات موجود در این گیاه به دلیل فعالیت آنتی‌اکسیدانی مورد مطالعه قرار گرفته‌اند با این حال، بسیاری از نتایج از آزمایش‌های سلولی یا شیمیایی به دست آمده‌اند و مستقیماً نشان نمی‌دهند که خوردن آویشن از بیماری پیشگیری می‌کند برای دریافت آنتی‌اکسیدان‌ها بهتر است به جای تکیه بر یک ماده غذایی یا گیاه خاص، از منابع گیاهی متنوع در رژیم غذایی استفاده شود

اگر می‌خواهید بیشتر با عملکرد این ترکیبات و منابع غذایی آن‌ها آشنا شوید، مقاله «آنتی‌اکسیدان چه فایده‌ای دارد و در چه غذاهایی یافت می‌شود» را مطالعه کنید

فواید آویشن

آویشن و ترکیبات مورد توجه در التهاب

برخی از ترکیبات گیاهی موجود در آویشن از نظر ویژگی‌های ضدالتهابی مورد مطالعه قرار گرفته‌اند بیشتر این شواهد به محیط آزمایشگاه یا مطالعات حیوانی مربوط است و برای اثبات اثر درمانی مصرف آویشن در بیماری‌های التهابی انسان کافی نیست نمی‌توان انتظار داشت یک گیاه یا ادویه به‌تنهایی التهاب بدن را کنترل کند؛ کیفیت کلی رژیم غذایی، فعالیت بدنی، خواب، مصرف دخانیات و درمان بیماری زمینه‌ای نیز اهمیت دارند

اگر می‌خواهید بدانید یک الگوی غذایی ضدالتهابی چگونه شکل می‌گیرد و شامل چه مواد غذایی است، مقاله «رژیم ضدالتهابی چیست و مناسب چه افرادی است» را بخوانید

آویشن هنگام سرماخوردگی

دمنوش آویشن یکی از نوشیدنی‌های گیاهی رایجی است که برخی افراد هنگام سرماخوردگی و ناراحتی گلو مصرف می‌کنند نوشیدنی گرم ممکن است به تسکین موقت گلو و تأمین مایعات کمک کند، اما آویشن ویروس سرماخوردگی را از بین نمی‌برد و دمنوش آن جایگزین درمان پزشکی در موارد لازم نیست استراحت و دریافت مایعات کافی نیز از مراقبت‌های معمول هنگام سرماخوردگی هستند

در اسناد دارویی گیاهی اروپا، بعضی فرآورده‌های استاندارد آویشن بر پایه سابقه مصرف طولانی به‌عنوان خلط‌آور برای سرفه همراه سرماخوردگی معرفی شده‌اند این موضوع با نوشیدن هر دمنوش خانگی یا استفاده از هر نوع آویشن یکسان نیست و به معنای اثربخشی قطعی برای برونشیت، آنفولانزا، ذات‌الریه یا سرفه مزمن نیست

اگر دچار سرماخوردگی شده‌اید، در مقاله «علائم سرماخوردگی چیست و معرفی غذا و نوشیدنی‌های مفید» می‌توانید با علائم این بیماری و انتخاب‌های غذایی و نوشیدنی مناسب این دوران بیشتر آشنا شوید

چه زمانی سرفه یا گلودرد نیازمند بررسی پزشکی است

تنگی نفس، خس‌خس شدید، درد قفسه سینه، کبودی لب‌ها، گیجی، کم‌آبی، تب بالا یا پایدار، سرفه خونی و بدترشدن سریع علائم نیازمند ارزیابی پزشکی‌اند سرفه‌ای که طولانی شود یا در فرد مبتلا به آسم، بیماری قلبی یا ریوی، ضعف ایمنی، بارداری، سالمندی یا کودک خردسال رخ دهد نیز نباید فقط با دمنوش مدیریت شود

آیا آویشن سیستم ایمنی را تقویت می‌کند

عملکرد سیستم ایمنی به دریافت کافی انرژی و پروتئین، ریزمغذی‌ها، خواب، فعالیت بدنی، وضعیت سلامت و عوامل متعدد دیگر وابسته است مقدار آویشنی که به‌عنوان ادویه یا دمنوش مصرف می‌شود، دلیل کافی برای ادعای «تقویت سیستم ایمنی» یا پیشگیری از عفونت نیست بهتر است آویشن را برای طعم و تنوع غذایی استفاده کنیم و از تبدیل یک ترکیب گیاهی به وعده درمانی پرهیز کنیم

آیا آویشن به هضم و نفخ کمک می‌کند

آویشن در طب سنتی برای ناراحتی‌های گوارشی استفاده شده است، اما شواهد بالینی کافی برای درمان نفخ، سوءهاضمه یا سندرم روده تحریک‌پذیر با دمنوش آویشن وجود ندارد بعضی افراد ممکن است نوشیدنی گرم را خوشایند بدانند و بعضی دیگر پس از مصرف فرآورده غلیظ دچار ناراحتی معده شوند نفخ مداوم، کاهش وزن ناخواسته، خون‌ریزی گوارشی، استفراغ یا درد شدید باید بررسی پزشکی شود

آیا آویشن برای پوست و مو مفید است

اثر ضدمیکروبی اسانس آویشن در محیط آزمایشگاه، اثبات نمی‌کند که مالیدن آویشن یا اسانس آن جوش، عفونت پوستی، ریزش مو یا شوره را درمان می‌کند اسانس غلیظ می‌تواند پوست را تحریک کند یا حساسیت ایجاد کند و نباید به شکل خالص روی پوست، اطراف چشم یا زخم استفاده شود برای مشکل مداوم پوست یا مو، تشخیص علت از درمان خانگی مهم‌تر است

آیا آویشن برای لاغری مؤثر است

شواهد انسانی معتبری وجود ندارد که نشان دهد آویشن یا دمنوش آن متابولیسم را به‌طور معنادار افزایش می‌دهد، اشتها را مهار می‌کند یا باعث کاهش وزن پایدار می‌شود دمنوش آویشن بدون شکر انرژی کمی دارد و اگر جای نوشیدنی شیرین را بگیرد می‌تواند به کاهش دریافت انرژی کمک کند، اما این اثر از جایگزینی نوشیدنی ناشی می‌شود، نه چربی‌سوزی آویشن کاهش وزن پایدار به الگوی غذایی، اندازه سهم، فعالیت بدنی، خواب و شرایط فردی وابسته است

بهترین روش مصرف آویشن در آشپزی

آویشن خشک را می‌توان در سوپ، آش، خوراک حبوبات، مرغ و گوشت، سس، املت، سبزیجات تنوری و بعضی پنیرها استفاده کرد آویشن تازه طعم ملایم‌تری دارد و ساقه‌های سفت آن بهتر است پیش از سرو جدا شوند افزودن بخشی از آویشن در میانه پخت، عطر را در غذا پخش می‌کند و افزودن مقدار کمی در پایان پخت رایحه تازه‌تری باقی می‌گذارد برخلاف یک قاعده ثابت، زمان مناسب به نوع غذا، تازه یا خشک‌بودن گیاه و شدت طعم دلخواه بستگی دارد

آویشن خشک معمولاً عطر متراکم‌تری از آویشن تازه دارد؛ بنابراین هنگام جایگزینی بهتر است از مقدار کمتر شروع کنید و پس از چشیدن غذا آن را افزایش دهید استفاده از آویشن برای طعم‌دادن ممکن است نیاز به نمک یا سس‌های شور را کمتر کند، اما خودِ آویشن اثر درمانی جایگزین کاهش سدیم ندارد

طرز تهیه دمنوش آویشن

برای یک نوشیدنی خانگی ملایم، می‌توان مقدار کمی آویشن خشک خوراکی را در یک فنجان آب داغ قرار داد، در ظرف را پوشاند و پس از چند دقیقه صاف کرد مقدار و زمان دم‌کشیدن را می‌توان با دستور محصول و طعم دلخواه تنظیم کرد استفاده بیشتر، نوشیدنی را تلخ‌تر و لزوماً مؤثرتر نمی‌کند اگر عسل اضافه می‌کنید، آن را به کودک زیر ۱۲ ماه ندهید و نوشیدنی داغ نیز برای کودک خردسال مناسب نیست

برای مشاهده جزئیات مرحله‌به‌مرحله و ویدئوی آماده‌سازی، طرز تهیه دمنوش آویشن را ببینید

تفاوت آویشن خوراکی، عصاره و اسانس آویشن

برگ آویشن در غذا یا دمنوش رقیق با عصاره، مکمل و اسانس یکسان نیست اسانس آویشن بسیار غلیظ است و ترکیب آن به گونه گیاه و روش تولید بستگی دارد طبیعی‌بودن اسانس به معنای بی‌خطر بودن آن نیست؛ بلع خودسرانه اسانس، استفاده مستقیم روی پوست یا افزودن آن به دستگاه بخور می‌تواند مسمومیت، تحریک پوستی یا تنفسی و واکنش حساسیتی ایجاد کند اسانس را فقط مطابق برچسب محصول معتبر و توصیه متخصص استفاده کنید و دور از دسترس کودک نگه دارید

عوارض و موارد احتیاط مصرف آویشن

مصرف مقدار معمول آویشن به‌عنوان ادویه برای بیشتر افراد قابل‌تحمل است، اما دمنوش، عصاره یا فرآورده‌های غلیظ ممکن است در برخی افراد ناراحتی معده یا واکنش حساسیتی ایجاد کنند خارش، کهیر، تورم لب یا زبان، خس‌خس یا دشواری تنفس نیازمند توجه فوری پزشکی است افراد حساس به گیاهان خانواده نعناعیان ممکن است بیشتر مستعد واکنش باشند

ایمنی مصرف دارویی آویشن در بارداری و شیردهی به‌خوبی ثابت نشده است مصرف معمول آن در غذا با استفاده منظم از دمنوش غلیظ، مکمل یا اسانس یکسان نیست؛ بنابراین در بارداری، شیردهی، بیماری زمینه‌ای، پیش از جراحی یا هنگام مصرف داروهای نسخه‌ای، درباره فرآورده‌های غلیظ با پزشک یا داروساز مشورت کنید

برای کودکان، سن مجاز و مقدار مصرف فرآورده دارویی باید از برچسب همان محصول یا نظر پزشک تعیین شود از خوراندن اسانس آویشن و نوشیدنی بسیار داغ به کودک خودداری کنید و هر فرآورده گیاهی را دور از دسترس او نگه دارید

پرسش‌های پرتکرار درباره آویشن

آیا دمنوش آویشن سرماخوردگی را درمان می‌کند

خیر دمنوش گرم ممکن است موقتاً گلو را آرام کند و به دریافت مایعات کمک کند، اما درمان‌کننده ویروس سرماخوردگی نیست اگر علائم شدید، غیرمعمول یا طولانی شدند باید ارزیابی پزشکی انجام شود

آیا می‌توان هر روز دمنوش آویشن خورد

برای همه افراد پاسخ یکسانی وجود ندارد و ایمنی مصرف روزانه طولانی‌مدت دمنوش غلیظ به‌خوبی مشخص نشده است تنوع نوشیدنی‌ها، مقدار کم و توجه به علائم بدن منطقی‌تر است فرد باردار یا شیرده، کودک، بیمار مزمن و مصرف‌کننده دارو بهتر است پیش از مصرف منظم نظر متخصص بگیرد

آیا آویشن تازه بهتر است یا خشک

هر دو برای آشپزی مناسب‌اند آویشن تازه طعمی ملایم‌تر و سبزتر دارد و آویشن خشک متمرکزتر است و نگهداری آسان‌تری دارد انتخاب بهتر به نوع غذا و دسترسی شما بستگی دارد، نه برتری درمانی ثابت‌شده

آیا بخور آویشن برای گرفتگی بینی مناسب است

بخار گرم ممکن است در برخی افراد احساس گرفتگی را موقتاً کمتر کند، اما افزودن اسانس آویشن می‌تواند راه‌های هوایی یا پوست و چشم را تحریک کند استنشاق بخار از ظرف آب جوش نیز خطر سوختگی دارد، به‌ویژه برای کودکان از اسانس در بخور فقط زمانی استفاده کنید که محصول صراحتاً برای این کار طراحی شده باشد

جمع‌بندی

آویشن در درجه نخست یک گیاه معطر ارزشمند برای طعم‌دادن به غذاست تیمول، کارواکرول و سایر ترکیبات آن در پژوهش‌ها مورد توجه‌اند، اما یافته‌های آزمایشگاهی مجوز ادعای درمان عفونت، التهاب، چاقی یا بیماری پوستی نیستند دمنوش آویشن می‌تواند نوشیدنی گرمی هنگام سرماخوردگی باشد و بعضی فرآورده‌های استاندارد آن سابقه مصرف سنتی برای سرفه دارند، ولی علائم شدید یا طولانی نیازمند بررسی پزشکی‌اند برگ خوراکی، دمنوش، عصاره و اسانس را یکسان ندانید و در مصرف فرآورده‌های غلیظ احتیاط کنید