فواید باورنکردنی گلپر که نمی‌دانستید

گلپر (Heracleum persicum) بومی کشورهای آسیایی ازجمله ایران، عراق و ترکیه است. گلپر گیاهی چندساله به ارتفاع تا 3 متر است که یک تا پنج ساقه توخالی، پوشیده از کرک‌های سفت و با پایه بنفش دارد. ساقه‌های این گیاه ممکن است دارای لکه‌های بنفش باشند و برگ‌ها ممکن است تا 2 متر طول داشته باشند و سطح زیرین آن‌ها کرک‌دار باشد. این گیاه می‌تواند تا 80000 گل داشته باشد. ساقه و برگ‌های این گیاه حاوی شیره‌ای هستند که در صورت قرار گرفتن در معرض نور خورشید باعث سوزش، تاول‌زدن و تورم پوست می‌شود. در این مقاله از وب‌سایت حس تازگی به شناخت گلپر، ارزش غذایی این گیاه و فواید استفاده از گلپر می‌پردازیم.

ارزش غذایی گلپر

گلپر حاوی 105 میلی‌گرم ویتامین C و 3.25 گرم کاروتن در هر 100 گرم گیاه تازه است. هر 100 گرم برگ گیاه گلپر نیز دارای 5.31 گرم پروتئین، 6.42 گرم کربوهیدرات و 50 کالری است. در آنالیز فیتوشیمیایی گلپر، چندین گروه از مواد شیمیایی طبیعی شامل ترکیبات فرار (استرهای آلیفاتیک، کربونیل‌ها، فنیل پروپن‌ها و ترپن‌ها) و غیر فرار (فلاونوئیدها، فورانوکومارین‌ها، تانن‌ها و آلکالوئیدها) و همچنین مواد معدنی مختلف شناسایی‌شده است. در زیر ترکیبات موجود در اسانس گلپر آمده است:

فواید گلپر

تحقیقات علمی بر روی گلپر نشان داده‌اند که این گیاه دارای طیف وسیعی از فعالیت‌های بیولوژیکی و دارویی است که در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم.

• سیستم ایمنی بدن را تقویت کند.

گلپر حاوی فلاونوئیدها و فورانوکومارین‌ها است که احتمالاً می‌توانند باعث تحریک پاسخ‌های ایمنی سلولی و ترشح آنتی‌بادی شوند. علاوه بر این، گلپر دارای اثر محرک بر روی بتالنفوسیت‌ها و ماکروفاژها است که نقش مهمی در سنتز آنتی‌بادی ایفا می‌کنند. در تحقیقات انجام‌شده، عصاره آبی گلپر افزایش قابل‌توجهی در کل ایمونوگلوبولین‌ها (Ig) (70%)، ایمونوگلوبولین G (IgG) (100%) و ایمونوگلوبولین M IgM) (94%)) را نشان داده است.

• اثر ضدقارچی داشته باشد.

در چندین بررسی، پتانسیل گلپر به‌عنوان یک عامل ضدقارچ مشاهده‌شده است. نتایج حاصل از بررسی اثر اسانس بر رشد قارچ‌ها نشان داده است که اسانس گیاه گلپر دارای اثر بازدارندگی بر روی رشد میسلیومی قارچ‌های Penicillum expansum، Aspergillus niger و Botrytis cinerea است و در غلظت بالا مانع رشد میسلیومی قارچ B. cinerea نیز می‌شود.

• در بهبود عملکرد اسپرم مؤثر باشد.

از دیرباز جوشانده گلپر به‌عنوان تقویت‌کننده میل جنسی مصرف می‌شد. عصاره گلپر ممکن است تحرک اسپرم را بهبود بخشد. همچنین تحقیقات نشان داده‌اند که گلپر بر تراکم کروماتین اسپرم و یکپارچگی DNA در موش اثر می‌گذارد. بااین‌حال انجام تحقیقات بر روی انسان برای اثبات این اثر گلپر ضروری است.

• گلپر در درمان دیابت مؤثر است.

اثرات عصاره گلپر بر گلوکز خون، لیپیدهای سرم، نشانگرهای آنتی‌اکسیدانی، انسولین، سطوح IGF-I و وزن بدن در موش‌های صحرایی دیابتی نشان داده است که 2 هفته مصرف عصاره آبی الکلی گلپر توسط این موش‌ها منجر به کاهش معنی‌دار سطح گلوکز خون شده است. بااین‌حال استفاده از عصاره آبی الکلی گلپر نه‌تنها از کاهش وزن این موش‌ها جلوگیری کرد، بلکه از طریق افزایش سطح انسولین و جذب کافی گلوکز توسط بافت‌ها، مانع تحلیل رفتن عضلات و منجر به افزایش وزن قابل‌توجه موش‌ها شد. در چندین بررسی دیگر نیز پتانسیل گلپر به‌عنوان یک عامل ضد دیابت، هیپوکلسترولمی مشاهده‌شده است که اثر ترکیبات مفید موجود در گلپر ازجمله ترکیبات گیاهی از قبیل ترپنوئیدها، تری ترپن‌ها، فورانوکومارین‌ها، مواد فرار، فلاونوئیدها و آلکالوئیدها را تأیید می‌کند. یا این حال اگرچه عصاره گلپر بر برخی از عوارض ناشی از دیابت اثرات درمانی دارد، ممکن است با تغییر عملکرد انتقال و نفوذپذیری غشای سلولی باعث آسیب سلول‌های کبدی شود.

• در کاهش چربی خون مؤثر باشد.

نتایج تحقیقات انجام‌شده نشان می‌دهد که استفاده از عصاره آبی الکلی گلپر در موش‌ها اثرات مفیدی بر کاهش چربی خون آن‌ها دارد. در تحقیقی که به‌تازگی انجام‌شده است، عصاره آبی الکلی گلپر کلسترول تام، تری‌گلیسرید، LDL کلسترول و VLDL را به مقدار قابل‌ملاحظه‌ای کاهش داد و سطح سرمی کلسترول HDL را به مقدار قابل‌توجهی افزایش داد. فعالیت هیپولیپیدمیک گلپر را می‌توان به ترشح انسولین یا بهبود عملکرد این هورمون مرتبط دانست که منجر به تحریک فعالیت لیپوپروتئین لیپاز و افزایش مصرف گلوکز توسط بافت‌های محیطی می‌شود. درواقع انسولین ممکن است منجر به مهار لیپولیز و کاهش سطح تری‌گلیسیرید و کلسترول پلاسما شود. ازآنجاکه افزایش چربی خون با ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی و سکته مغزی مرتبط است، اثرهیپولیپیدمیک عصاره آبی الکلی گلپر ممکن است باعث کاهش بروز بیماری‌های عروق کرونر قلب و سکته‌های مغزی در انسان شود.

• حاوی مقادیر زیادی آنتی‌اکسیدان است.

افزایش رادیکال‌های آزاد منجر به افزایش واکنش‌های اکسیداتیو، آسیب بافتی و ابتلا به بسیاری از بیماری‌های مزمن می‌شود. در تحقیقات انجام‌شده بر روی گلپر فعالیت آنتی‌اکسیدانی این گیاه و اثرات محافظتی قابل‌توجه آن در برابر پراکسیداسیون لیپیدی مشاهده‌شده است. همچنین نتایج پژوهش‌های انجام‌شده نشان داده است که وجود ترکیبات آنتی‌اکسیدانی در عصاره گلپر می‌تواند نقش مهمی در کاهش رادیکال‌های آزاد داشته باشد.

• در بهبود عملکرد مغز و اعصاب مؤثر باشد.

مصرف گلپر ممکن است برای بهبود اختلال حافظه، فراموشی و سرگیجه مؤثر باشد. همچنین بیماران مبتلا به فلج یک‌طرفه صورت و همی پلژی می‌توانند با افزودن پودر خشک گلپر به‌عنوان ادویه به وعده غذایی خود از فواید آن بهره‌مند شوند.

• سایر فواید

از جوشانده گلپر به‌عنوان اشتهاآور، هضم‌کننده و تقویت‌کننده معده، کبد و کلیه استفاده می‌شود. همچنین این گیاه بوی نافذی دارد که می‌تواند سکسکه را متوقف کند.

معرفی نوشیدنی‌ها و غذاهای خوش‌عطر با گلپر

گلپر یکی از ادویه‌های معطر و سنتی در آشپزی ایرانی است که طعمی گرم و کمی تند دارد و معمولاً برای طعم‌دار کردن غذاهای دریایی، دمنوش‌ها و برخی غذاهای محلی استفاده می‌شود. این گیاه علاوه بر عطر فوق‌العاده، خواص ضدنفخ، تقویت گوارش و ضدعفونی‌کنندگی نیز دارد. در ادامه با چند نوشیدنی و غذای خوشمزه با گلپر آشنا می‌شویم:

دمنوش گلپر

یک نوشیدنی ساده و مقوی که با گلپر، کمی عسل و آب جوش تهیه می‌شود. این دمنوش برای تقویت معده، رفع نفخ و ایجاد آرامش بسیار مناسب است. طعم خاص گلپر، این دمنوش را به گزینه‌ای متفاوت و خوش‌عطر تبدیل می‌کند. مشاهده طرز تهیه دمنوش گلپر 

دمنوش انار و گلپر

این دمنوش ترکیبی از دانه‌های انار تازه، گلپر و مقداری چای سبز یا چای سیاه است که طعمی ملس، ملایم و کمی تند دارد. دمنوش انار و گلپر برای عصرهای خنک و به‌ویژه در فصول سرد سال انتخابی عالی برای تقویت سیستم ایمنی و بهبود هضم است. مشاهده طرز تهیه دمنوش انار و گبپر

ماهی با نارنج و گلپر

یکی از طعم‌دهنده‌های بی‌نظیر برای ماهی، ترکیب گلپر و آب نارنج تازه است. در این غذا، ماهی با آب نارنج، پیاز، کمی زعفران و گلپر مرینیت می‌شود که باعث می‌شود بوی زهم ماهی به‌طور کامل گرفته شده و طعمی ترش و معطر پیدا کند. این ترکیب سنتی در بسیاری از شهرهای جنوبی و شمالی ایران بسیار محبوب است. مشاهده طرز تهیه ماهی با نارنج و گلپر

جمع‌بندی

گلپر گیاهی علفی و چندساله بومی ایران و سایر مناطق خاورمیانه است. این گیاه متعلق به خانواده Apiaceae است و با خوشه‌های بزرگ چتر مانند و دانه‌های معطر آن شناخته می‌شود. گلپر در درجه اول به دلیل عطر منحصربه‌فردش که از دانه‌های آسیاب شده این گیاه حاصل می‌شود، ارزشمند است. این دانه‌ها طعمی شبیه مرکبات به همراه کمی تلخی دارند و در غذاهای سنتی ایرانی برای چاشنی انواع غذاها مانند خورش، پلو و سالاد استفاده می‌شوند. به دلیل وجود فورانوکومارین در این گیاه مصرف زیادش می‌تواند باعث تحریک پوست و حساسیت به نور شود. به همین دلیل باید در مصرف آن تعادل رعایت شود.

منابع

• Taghizabet N, Mangoli E, Anbari F, Masoodi SA, Talebi AR, Mazrooei M. The effect of heracleum persicum (Golpar) oil and alcoholic extracts on sperm parameters and chromatin quality in mice. Int J Reprod Biomed. 2016 Jun;14(6):365-70. PMID: 27525319; PMCID: PMC4971554.
• CHANGXING L, DONGFANG D, LIXUE Z, et al. Heracleum persicum: chemical composition, biological activities and potential uses in poultry nutrition. World’s Poultry Science Journal. 2019;75(2):207-218. doi:10.1017/S0043933919000205
• Majidi, Z., Sadati lamardi, S. N., Mohajjel-Nayebi, A., Vatankhah, A. M., Asnaashari, S., & Zakeri-Milani, P. (2020). Effects of Heracleum Persicum Hydroalcoholic Extract on Insulin, Serum Anti-Oxidant Enzymes, Glucose, and Lipid Profiles in Alloxan-Induced Diabetic Rats. Iranian Journal of Medical Sciences, 45(3), 199-206. doi: 10.30476/ijms.2019.45805
• https://species.biodiversityireland.ie/profile.php?taxonId=29132
• Zahra Majidi, S.N. Sadati Lamardi,Phytochemistry and biological activities of Heracleum persicum: a review,Journal of Integrative Medicine,Volume 16, Issue 4,2018,Pages 223-235,
• Elif Ebru Alkan, Ismail Celik,The therapeutics effects and toxic risk of Heracleum persicum Desf. extract on streptozotocin-induced diabetic rats,Toxicology Reports,Volume 5,2018,Pages 919-926,
• Allen, D. E. & Hatfield, G. (2004) Medicinal Plants in Folk Tradition: An Ethnobotany of Britain & Ireland. Portland: Timber Press.
• Couplan, F. (1998) The Encyclopedia of Edible Plants of North America. New Canaan: Keats Pub.
• Hatfield, G. (2008) Hatfield’s Herbal: The Secret History of British Plants. London: Penguin.
• Irving, M. (2009) The Forager Handbook: A Guide to the Edible Plants of Britain. London: Ebury.
• Pieroni, A. (ed.) (2014) Ethnobotany and Biocultural Diversities in the Balkans: Perspectives on Sustainable Rural Development and Reconciliation. New York: Springer.
• Vickery, R. (1997) A Dictionary of Plant-Lore. Oxford: Oxford University Press.

• رضاپور, مریم, فتاحی, محمد, & قوستا, یوبرت. (1400). شناسایی ترکیبات فیتوشیمیایی و اثرات ضدقارچی اسانس سه جمعیت گلپر (Heracleum persicum) از شمال و شمال غرب ایران، پژوهش‌های سلولی و مولکولی، مجله زیست شناسی ایران 34(1), 52-64.

• بررسی ترکیبهای تشکیل دهنده اسانس گلپر (1377)Heracleum persicum Desf. تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران 1(1), 83-92..