همه چیز در مورد بادرنجبویه که باید بدانید

بادرنجبویه (Melissa officinalis) گیاهی با رایحه لیمو و از خانواده نعناع است که از برگ‌های آن برای تهیه دارو و طعم دادن به غذاها استفاده می‌شود. این گیاه در سراسر جهان رشد می‌کند و حاوی ترکیباتی شیمیایی است که به نظر می‌رسد اثر آرامش‌بخش دارند.

علاوه بر این بادرنجبویه فواید مفید دیگری نیز برای سلامتی دارد. در این مقاله از وب‌سایت حس‌تازگی به شناخت گیاه بادرنجبویه، خواص و ارزش غذایی آن، نحوه مصرف بادرنجبویه و عوارض احتمالی مصرف آن و همچنین تأثیر مصرف بادرنجبویه بر کاهش وزن می‌پردازیم.

خواص بادرنجبویه چیست

بادرنجبویه خواص مختلفی دارد. در ادامه به چند خاصیت اثبات‌شده بادرنجبویه می‌پردازیم:

• می‌تواند به کاهش استرس کمک کند

گفته می‌شود که بادرنجبویه علائم استرس را تسکین می‌دهد، به ایجاد آرامش کمک می‌کند و خلق‌وخو را بهبود می‌بخشد. تحقیقی در سال 2004 نشان داد که مصرف بادرنجبویه اثرات منفی استرس روانی را کاهش داد و احساس آرامش در افرادی که بادرنجبویه مصرف کردند، افزایش یافت.

• می‌تواند به کاهش اضطراب کمک کند

بادرنجبویه ممکن است برای کمک به کاهش علائم اضطراب مانند عصبانیت و تحریک‌پذیری استفاده شود. پژوهشی در سال 2014 به بررسی خلق‌وخوی افراد درنتیجه مصرف مکمل حاوی بادرنجبویه پرداخت.

این مکمل به همراه شیرین‌کننده‌های طبیعی یا مصنوعی در یک نوشیدنی مخلوط شد. هر دو گروه افرادی که مکمل‌های حاوی شیرین‌کننده طبیعی یا مصنوعی را دریافت کردند اثرات مثبت آن را در بهبود خلق‌وخو و کاهش اضطراب نشان دادند.

• ممکن است عملکرد شناختی را بهبود بخشد

در تحقیق فوق‌الذکر در سال 2014 اثر بادرنجبویه در بهبود عملکرد شناختی نیز بررسی شد. از افراد خواسته شد تا اعمالی را انجام دهند که بیانگر عملکرد ذهنی آن‌ها از قبیل حافظه، مهارت ریاضی و تمرکز است.

نتایج نشان داد عملکرد شناختی افرادی که بادرنجبویه مصرف کرده‌ بودند بهتر از کسانی بود که آن را مصرف نکرده بودند. بااین‌حال ترکیب بادرنجبویه با غذا بر میزان جذب آن تأثیر می‌گذارد و ممکن است بر اثربخشی آن تأثیر داشته باشد؛ پس انجام تحقیقات تکمیلی در این مورد الزامی است.

• می‌تواند به کاهش بی‌خوابی و سایر اختلالات خواب کمک کند

ترکیب بادرنجبویه با سنبل‌الطیب ممکن است به تسکین بی‌قراری، اختلالات خواب و بی‌خوابی کمک کند. محققان در یک بررسی در سال 2006 دریافتند کودکانی که یک دوز ترکیبی از بادرنجبویه و سنبل‌الطیب را مصرف کردند، 70 تا 80 درصد بهبود علائم اختلالات خواب را نشان دادند. بااین‌حال، انجام تحقیقات بیشتر برای تأیید این یافته‌ها موردنیاز است.

• ممکن است به درمان تب‌خال کمک کند

می‌توانید بادرنجبویه را به‌صورت موضعی روی تب‌خال استفاده کنید. در تحقیقی در سال 1999 افراد چهار بار در روز به مدت پنج روز از کرم بادرنجبویه روی تب‌خال استفاده کردند. محققان دریافتند افرادی که از کرم بادرنجبویه استفاده کردند علائم کمتری داشتند و سریع‌تر از افرادی که این کار را نکردند بهبود یافتند.

محققان همچنین پیشنهاد کردند که استفاده از کرم بادرنجبویه ممکن است به طولانی‌کردن فواصل بین بروز تب‌خال کمک کند.

• ممکن است به بهبود سوءهاضمه کمک کند

اگر درد و ناراحتی مکرر شکم دارید، بادرنجبویه ممکن است تأثیر مثبتی بر رفع آن داشته باشد. تحقیقی در سال 2010، اثرات یک دسر سرد حاوی بادرنجبویه را بر سوءهاضمه ارزیابی کرد. افراد بعد از غذا یک دسر یخی میوه‌ای، حاوی بادرنجبویه یا فاقد آن را خوردند.

اگرچه هر دو نوع دسر علائم و شدت سوءهاضمه را کاهش داد، اما دسر حاوی بادرنجبویه اثر بهبود دهندگی بیشتری داشت.

• می‌تواند به درمان حالت تهوع کمک کند

باتوجه‌به تأثیر بالقوه بادرنجبویه بر سیستم گوارشی، این گیاه ممکن است به بهبود حالت تهوع نیز کمک کند. یک بررسی در سال 2005 که نتایج چندین تحقیق روی بادرنجبویه را ارزیابی کرد، نشان داد که این گیاه در درمان علائم گوارشی مانند حالت تهوع مفید است. بااین‌حال انجام تحقیقات بیشتری برای تعیین اثربخشی بادرنجبویه در این خصوص موردنیاز است.

• ممکن است به کاهش دردهای قاعدگی کمک کند

تحقیقاتی وجود دارد که نشان می‌دهد بادرنجبویه می‌تواند برای تسکین دردهای قاعدگی و سندرم پیش از قاعدگی (PMS) استفاده شود. تحقیقی در سال 2015 روی تأثیر بادرنجبویه در کاهش شدت گرفتگی عضلات در 100 دختر دبیرستانی انجام شد.

دختران برای سه دوره قاعدگی متوالی اسانس بادرنجبویه یا دارونما مصرف کردند. شدت علائم سندرم پیش از قاعدگی قبل و یک، دو و سه ماه بعد از مصرف اسانس بادرنجبویه یا دارونما بررسی شد. گروهی که بادرنجبویه مصرف کردند کاهش قابل‌توجهی در علائم پیش از قاعدگی را گزارش کردند. بااین‌حال انجام تحقیقات بیشتر برای تائید این یافته‌ها موردنیاز است.

• ممکن است به کاهش سردرد کمک کند

بادرنجبویه همچنین ممکن است در درمان سردرد مفید باشد، به‌خصوص اگر این سردرد درنتیجه استرس باشد. خواص آرامش‌بخش بادرنجبویه می‌تواند کمک کند تا گرفتگی عضلانی نداشته باشید. همچنین مصرف این گیاه می‌تواند به باز کردن و شل کردن رگ‌های خونی کمک کند که این عامل خود باعث بهبود سردرد می‌شود.

• ممکن است به کاهش دندان‌درد کمک کند

خاصیت ضددرد بادرنجبویه ممکن است آن را به انتخابی مناسب برای بهبود دندان‌درد تبدیل کند. بادرنجبویه علاوه بر داشتن خاصیت آرامش بخشی، التهاب را بهبود می‌بخشد؛ اما برای تأیید این اثر بادرنجبویه به انجام تحقیقات بیشتری نیاز است.

• احتمالاً برای افسردگی مفید است

مصرف خوراکی بادرنجبویه ممکن است به بهبود علائم افسردگی در بزرگسالان مبتلا به افسردگی کمک کند.

آیا مصرف بادرنجبویه عوارضی دارد

مصرف خوراکی بادرنجبویه اگر در مقادیر جزئی موجود در غذا باشد، احتمالاً بی‌خطر است. مکمل بادرنجبویه هم اگر با دوز حداکثر 500 میلی‌گرم در روز تا مدت 6 ماه مصرف شود، احتمالاً بی‌خطر هستند.

 مصرف موضعی بادرنجبویه بر روی پوست نیز احتمالاً برای اکثر بزرگ‌سالان بی‌خطر است. بااین‌حال بادرنجبویه فقط باید برای مدت کوتاهی استفاده شود. یک قانون کلی این است که پس از هر سه هفته استفاده از آن، یک هفته استراحت داشته باشید،

همچنبن نباید بادرنجبویه را بیش از چهار ماه بدون استراحت مصرف کنید. عوارض جانبی مصرف زیاد بادرنجبویه به‌طورکلی خفیف است و ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• سردرد
• افزایش اشتها
• ادرار دردناک
• افزایش دمای بدن
• حالت تهوع
• استفراغ
• دل‌درد
• سرگیجه
• خس‌خس سینه
• تحریک پوست
• واکنش آلرژیک

علاوه بر این مصرف بادرنجبویه در موارد زیر باید باملاحظه باشد تا عوارض جانبی مصرف آن شامل حال فرد نشود:

• در شرایط استفاده از داروهای درمان گلوکوم (آب‌سیاه)

مصرف بادرنجبویه ممکن است فشار چشم را افزایش داده و بر گلوکوم تأثیر منفی بگذارد.

• در صورت استفاده از داروهای تیروئید

مصرف بادرنجبویه میزان عملکرد هورمون تیروئید را در بدن کاهش می‌دهد؛ بنابراین مصرف بادرنجبویه همراه با هورمون تیروئید ممکن است اثرات هورمون تیروئید را کاهش دهد.

• در صورت استفاده از باربیتورات­ها و آرام‌بخش­ها

مصرف بادرنجبویه همراه با داروهای آرام­بخش ممکن است باعث مشکلات تنفسی یا خواب‌آلودگی بیش‌ازحد شود.

• در شرایط بارداری و شیردهی

مصرف بادرنجبویه در دوران شیردهی یا بارداری باید با اجازه پزشک باشد.

• در کودکان و نوزادان

مصرف بادرنجبویه در نوزادان یا کودک زیر 12 سال باید با اجازه پزشک باشد.

• در شرایطی که باید تحت عمل جراحی قرار بگیرید

استفاده از بادرنجبویه باید حداقل 2 هفته قبل از انجام جراحی قطع شود، زیرا باعث خواب‌آلودگی بیش‌ازحد و کندی تنفس می‌شود و ممکن است در روند بیهوشی یا به هوش آمدن اختلال ایجاد کند.

• در صورت استفاده از داروهای درمان HIV

بادرنجبویه ممکن است با داروهای درمان HIV تداخل داشته باشد، اما اثبات این موردنیاز به انجام تحقیقات بیشتر دارد.

آیا بادرنجبویه در لاغری مؤثر است

در مورد اثر مصرف بادرنجبویه بر کاهش وزن تحقیقات چندانی انجام نشده است. در تحقیقی که در سال 2018 اثر مصرف چای سبز و بادرنجبویه را بر کاهش وزن بررسی و مقایسه کرد، مصرف این دو، اثر مشابه ولی ناچیزی بر کاهش وزن داشت.

در تحقیقی دیگر مخلوطی از عصاره بادرنجبویه و کاکل ذرت باعث کاهش کلسترول سرم، تری گلیسیرید و لیپوپروتئین با چگالی کم (کلسترول بد) شد و دفع کلسترول و تری گلیسیرید از طریق مدفوع را تسهیل کرد و محققان را به این نتیجه رساند که مخلوطی از عصاره بادرنجبویه و کاکل ذرت یک ترکیب گیاهی امیدوارکننده برای جلوگیری از چاقی است.

همچنین تحقیقی نشان داد که تجویز عصاره بادرنجبویه به مدت 12 هفته در موش‌هایی که رژیم غذایی پرچرب باعث چاقی آن‌ها شده بود، به کاهش روند افزایش وزن بدن، کاهش توده چربی احشایی و کاهش اندازه سلول‌های چربی احشایی آن‌ها منجر شد.

در این تحقیق مشخص شد که مصرف بادرنجبویه بدون تغییر در غذای دریافتی موش‌های چاق می‌تواند باعث کاهش بافت چربی شود و این تئوری مطرح شد که عصاره بادرنجبویه ممکن است سرعت افزایش وزن و افزایش اندازه سلول‌های چربی را از طریق فعال‌سازی گیرنده‌های کبدی و درنتیجه کاهش چربی کبدی، کاهش دهد.

دلیل کاهش تجمع چربی کبدی پس از استفاده از عصاره بادرنجبویه نیز افزایش اکسیداسیون اسیدهای چرب مطرح شد. در واقع افزایش فعالیت کبد با کاهش توده بافت چربی و کاهش اندازه سلول‌های چربی و درنتیجه کاهش وزن همراه بود.

همچنین مشخص شد عصاره بادرنجبویه ممکن است چاقی و مقاومت به انسولین را در موش‌های چاق تغذیه‌شده با رژیم غذایی پرچربی، مهار کند. این رویداد ممکن است تا حدی به‌دلیل مهار تجمع چربی کبد از طریق فعال‌سازی گیرنده‌های کبدی واسطه رخ دهد؛ بنابراین عصاره بادرنجبویه ممکن است دارویی مفید برای پیشگیری و درمان چاقی، مقاومت به انسولین و دیابت نوع 2 باشد؛ اما انجام تحقیقات بیشتر برای شناسایی و مشخص‌کردن اجزای فعال عصاره بادرنجبویه در ایجاد این تأثیرات ضروری است.

از سوی دیگر بادرنجبویه به‌عنوان یک گیاه ضدعفونی‌کننده شناخته می‌شود که عفونت‌های گوارشی را از بین می‌برد و با خاصیت ضدعفونی‌کنندگی خود، به افرادی که از یبوست و اسپاسم شکمی رنج می‌برند کمک کرده و حرکت غذا را در روده آن‌ها تسهیل می‌کند که این اثر بادرنجبویه می‌تواند بر کاهش وزن مؤثر باشد.

علاوه بر این، پروتئین موجود در این گیاه از احساس گرسنگی  در طول روز و حتی در دوران پیروی از رژیم غذایی کاهش وزن جلوگیری کرده و به کاهش اشتها کمک می‌کند. مضافاً بسیاری از افراد چاق دچار مشکلاتی همچون پرخوری عصبی و وسواس هستند که خوردن بادرنجبویه برای این افراد نیز بسیار تأثیرگذار است.

گذشته از آن، می‌توان از دمنوش بادرنجبویه به‌عنوان جایگزین نوشیدنی‌های کافئین‌دار همچون چای و قهوه استفاده کرد و درنتیجه مصرف قندها و شیرینی‌ها مصنوعی را در دوران رژیم غذایی کاهش وزن به حداقل ممکن رساند.

ارزش غذایی بادرنجبویه

بررسی‌های شیمیایی روی ترکیب بادرنجبویه نشان داده است که ترکیبات فعال اصلی بادرنجبویه شامل ترکیبات فرار (ژرانیال، نرال، سیترونل و ژرانیول)، تری ترپن‌ها (اسید­اورسولیک و اسید­اولئانولیک)، ترکیبات فنولیک (اسید­رزمارینیک، کافئیک­اسید و پروتوکاتچوئیک­اسید) و فلاونوئیدها (کوئرستین، لووتئینو­سیتینو) است.

علاوه بر این بادرنجبویه همانند تمام ترکیبات غذایی حاوی املاح و درشت‌مغذی‌های مفید است. مقدار ریزمغذی‌ها و درشت‌مغذی‌های موجود در 100 گرم بادرنجبویه به شرح زیر است:

انرژی	۴۸ کالری
مس	۸ گرم
منگنز	۷ گرم
منیزیم	۲ گرم
فولات	۲ میلی‌گرم
پتاسیم	۲ میلی‌گرم
زینک	۲ میلی‌گرم
پروتئین	۳۳% از کل
کربوهیدرات	۲۵% از کل
گلوتن، قند، لاکتوز	۰%

نحوه استفاده از بادرنجبویه

از بادرنجبویه می‌توان در سالاد، سوپ‌، به‌عنوان چاشنی در غذاها یا به‌صورت دمنوش استفاده کرد؛ اما معمولاً به شکل کپسول ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلی‌گرمی یا به‌صورت دمنوش و نوشیدنی استفاده می‌شود. 

معرفی چند نوشیدنی خوش‌طعم با بادرنجبویه

بادرنجبویه یک گیاه معطر و پرخاصیت است که علاوه بر استفاده دارویی، می‌توان از آن در تهیه انواع نوشیدنی‌های آرام‌بخش و طراوت‌بخش بهره برد. در ادامه، سه نوشیدنی خوشمزه و مفید با بادرنجبویه را معرفی می‌کنیم.

دمنوش بادرنجبویه

یک نوشیدنی آرام‌بخش و معطر که از برگ‌های تازه یا خشک‌شده بادرنجبویه تهیه می‌شود. این دمنوش گزینه‌ای عالی برای کاهش استرس و بهبود کیفیت خواب است. [مشاهده طرز تهیه دمنوش بادرنجبویه]

شربت بادرنجبویه

یک شربت گوارا و خنک که ترکیب بادرنجبویه، آبلیمو و شکر طعمی دلپذیر به آن می‌دهد. این شربت نه‌تنها طراوت‌بخش است، بلکه برای تقویت سیستم ایمنی نیز مفید است. [مشاهده طرز تهیه شربت بادرنجبویه ]

شربت گاوزبان و بادرنجبویه

یک ترکیب فوق‌العاده از دو گیاه دارویی که علاوه بر خواص آرام‌بخش، به بهبود گردش خون و کاهش اضطراب کمک می‌کند. این شربت طعمی لطیف و دلپذیر دارد و برای روزهای گرم بسیار مناسب است. [مشاهده طرز تهیه شربت گاو زبان و بادرنجبویه ]

 

برای یادگیری طرز تهیه این نوشیدنی‌های مقوی و معطر، روی لینک هر دستور کلیک کنید و از خواص فوق‌العاده بادرنجبویه لذت ببرید!

 

جمع‌بندی: بادرنجبویه، گیاهی پر خاصیت

به‌طور خلاصه می‌توان گفت که بادرنجبویه از گیاهان مفید رایجی است که دارای خواص زیادی برای بدن است. علی‌رغم خواص مفید بسیار، بادرنجبویه نمی‌تواند جایگزین داروهای تجویزشده توسط پزشک شود. اگر گیاه بادرنجبویه را خودتان پرورش می‌دهید یا از برگ‌های خشک‌شده آن برای دمنوش استفاده می‌کنید،

مصرف آن معمولاً بدون خطر خواهد بود؛ اما اگر از کپسول، پودر یا سایر مکمل‌های تجاری دارای بادرنجبویه استفاده می‌کنید، محصولات یک شرکت معتبر را انتخاب کنید. کیفیت مکمل‌های گیاهی توسط سازمان غذا و دارو به‌خوبی مورد نظارت قرار نمی‌گیرد و ممکن است مصرف آن‌ها عوارضی ایجاد کند.

منابع

• healthline
• webmd
• webmd

• Miraj S, Rafieian-Kopaei, Kiani S. Melissa officinalis L: A Review Study With an Antioxidant Prospective. J Evid Based Complementary Altern Med. 2017 Jul;22(3):385-394. doi: 10.1177/2156587216663433. Epub 2016 Sep 11. PMID: 27620926; PMCID: PMC5871149.
• Behrooz Alizadeh Behbahaniو Fakhri Shahid: Melissa officinalis Essential Oil: Chemical Compositions, Antioxidant Potential, Total Phenolic Content and Antimicrobial Activity. Nutr Food Sci Res 2019, 6(1): 17-25
• Petrisor G, Motelica L, Craciun LN, Oprea OC, Ficai D, Ficai A. Melissa officinalis: Composition, Pharmacological Effects and Derived Release Systems-A Review. Int J Mol Sci. 2022 Mar 25;23(7):3591. doi: 10.3390/ijms23073591. PMID: 35408950; PMCID: PMC8998931.
• Fateme Jafari, Amin Salehi -Abargouei, Mohammad Javad Zare Sakhvidi, Ali Mohammad Ranjbar, Javad Zavar reza, Hossein Fallahzadeh& Azadeh Nadjazadeh. Comparison of the Effects of Green Tea and Melissa Officinalis on Weight and Blood Pressure in Welders : A Single - blind, Crossover Clinical Trial. Journal of Nutrition and Food Security. 201 8; 3 ( 3): 130 -138
• Lee D, Shin Y, Roh JS, Ahn J, Jeoong S, Shin SS, Yoon M. Lemon Balm Extract ALS-L1023 Regulates Obesity and Improves Insulin Sensitivity via Activation of Hepatic PPARα in High-Fat Diet-Fed Obese C57BL/6J Mice. Int J Mol Sci. 2020 Jun 15;21(12):4256. doi: 10.3390/ijms21124256. PMID: 32549364; PMCID: PMC7352304.
• Cho IJ, Kim SE, Choi BR, Park HR, Park JE, Hong SH, Kwon YS, Oh WS, Ku SK. Lemon Balm and Corn Silk Extracts Mitigate High-Fat Diet-Induced Obesity in Mice. Antioxidants (Basel). 2021 Dec 19;10(12):2015. doi: 10.3390/antiox10122015. PMID: 34943118; PMCID: PMC8698494.