مجله حس‌تازگی

چگونه مواد مغذی را هنگام پخت حفظ کنیم

چگونه مواد مغذی را هنگام پخت حفظ کنیم

مطالعه '9

۱۴۰۵/۹/۱

0

چگونه مواد مغذی را هنگام پخت حفظ کنیم

برای حفظ بهتر مواد مغذی، معمولاً باید زمان پخت را کوتاه، مقدار آب را محدود و دما را متناسب با ماده غذایی انتخاب کرد  بخارپزکردن، مایکروویو با آب کم و تفت کوتاه برای بسیاری از سبزیجات گزینه‌های مناسبی‌اند، اما هیچ روش واحدی برای همه غذاها بهترین نیست

پخت همیشه ارزش غذایی را کاهش نمی‌دهد  حرارت می‌تواند ویتامین C و برخی ویتامین‌های گروه B را کم کند، اما در بعضی مواد مانند گوجه‌فرنگی و هویج دسترسی بدن به برخی ترکیبات گیاهی را افزایش می‌دهد  همچنین پخت کافی گوشت، مرغ، تخم‌مرغ و حبوبات برای ایمنی و هضم اهمیت دارد  بنابراین خام‌خواری را نباید به‌طور خودکار مغذی‌تر دانست

پاسخ کوتاه

کار

اثر احتمالی

راهکار بهتر

جوشاندن طولانی در آب زیاد

خروج و کاهش ویتامین‌های محلول در آب

آب کمتر، زمان کوتاه‌تر و استفاده از آب پخت

خردکردن بسیار ریز و زودهنگام

افزایش تماس با هوا و سطح در معرض حرارت

شست‌وشو پیش از خردکردن و قطعات درشت‌تر

سرخ‌کردن طولانی

حرارت بالا، جذب روغن و احتمال اکسیدشدن چربی

تفت کوتاه یا پخت در فر با روغن کنترل‌شده

گرم‌کردن چندباره

حرارت تکراری و افت کیفیت حسی و برخی ویتامین‌ها

تقسیم غذا و گرم‌کردن فقط مقدار مورد نیاز

پخت ناکافی غذای پرخطر

افزایش خطر بیماری غذایی

رعایت دمای ایمن حتی اگر اندکی افت ماده مغذی رخ دهد

پخت چه تغییری در ارزش غذایی ایجاد می‌کند

نتیجه پخت به چهار عامل اصلی وابسته است  نوع ماده غذایی، دما، مدت حرارت و میزان تماس با آب  ویتامین‌های محلول در آب ممکن است وارد آب پخت شوند و بعضی ویتامین‌ها در برابر حرارت یا اکسیژن حساس‌اند  مواد معدنی با حرارت مانند ویتامین‌ها تخریب نمی‌شوند، اما می‌توانند از غذا به آب اطراف منتقل شوند

پروتئین‌ها هنگام پخت تغییر ساختار می‌دهند که اغلب بخشی طبیعی از فرایند پخت و هضم است  چربی‌ها در حرارت بسیار بالا و طولانی ممکن است اکسید شوند  در مقابل، نرم‌شدن دیواره سلولی گیاهان می‌تواند دسترسی به برخی کاروتنوئیدها را بیشتر کند

کدام مواد مغذی حساس‌ترند

ماده مغذی

عامل حساسیت

نکته عملی

ویتامین C

حرارت، آب و تماس با هوا

پخت کوتاه با آب کم و مصرف تازه‌تر

فولات و برخی ویتامین‌های گروه B

آب و پخت طولانی

بخارپز یا استفاده از آب پخت در سوپ و خورش

پتاسیم و بعضی مواد معدنی

انتقال به آب پخت

استفاده از مایع پخت در صورت مناسب‌بودن

ویتامین‌های A، D، E و K

چربی و شرایط نگهداری

مقدار کمی چربی مناسب می‌تواند به جذب کمک کند

کاروتنوئیدها

ساختار سلولی و چربی وعده

پخت ملایم و همراهی با مقدار کمی روغن ممکن است فراهمی را بیشتر کند

 

برای توضیح جزئی‌تر درباره ویتامین سی حساس به حرارت، مقاله هر آن چیز که باید در مورد ویتامین سی بدانید را مطالعه کنید

چه عواملی اتلاف مواد مغذی را بیشتر می‌کنند

  • دمای بالاتر از نیاز و ادامه پخت پس از نرم‌شدن مناسب غذا
  • تماس طولانی سبزیجات با آب و دورریختن مایع پخت
  • خردکردن بسیار ریز و نگهداری طولانی پس از خردکردن
  • قرارگرفتن طولانی غذای آماده در معرض هوا، نور یا گرما
  • سرخ‌کردن عمیق و استفاده طولانی یا چندباره از روغن
  • نگهداری طولانی پیش از مصرف و گرم‌کردن مکرر

مقایسه روش‌های پخت

روش

نقطه قوت

محدودیت

کاربرد مناسب

بخارپز

تماس کم با آب و حفظ بهتر بافت

پخت طولانی همچنان می‌تواند ویتامین‌ها را کم کند

بروکلی، هویج، کدو و ماهی

مایکروویو

زمان کوتاه و آب کم

پخت ناهمگون در ظرف نامناسب

سبزیجات و گرم‌کردن مقدار کم غذا

آب‌پز

ساده و مناسب برای حبوبات و بعضی غذاها

انتقال مواد محلول به آب

سوپ، آش، حبوبات و غذاهایی که آب پخت مصرف می‌شود

تفت سریع

زمان کوتاه و بافت مطلوب

نیاز به کنترل روغن و دما

سبزیجات خردشده و قطعات کوچک

فر و تنور

روغن کمتر از سرخ‌کردن عمیق

زمان یا دمای بالا می‌تواند رطوبت را کم کند

مرغ، ماهی، سبزیجات و سیب‌زمینی

گریل و کباب

چربی افزوده کم

خطر سوختن سطح غذا

گوشت، مرغ، ماهی و سبزیجات با حرارت کنترل‌شده

سرخ‌کردن عمیق

بافت ترد

جذب روغن و حرارت بالا

مصرف گهگاه و با کنترل روغن و دما

آیا ارزش غذایی در هنگام پخت از بین میرود

آیا مایکروویو مواد مغذی را از بین می‌برد

مایکروویو به‌خودی‌خود نابودکننده ویژه ویتامین‌ها نیست  چون زمان پخت معمولاً کوتاه و مقدار آب کم است، در بسیاری از سبزیجات می‌تواند نگهداشت مناسبی ایجاد کند  نتیجه به زمان، توان دستگاه، مقدار آب و یکنواختی گرم‌شدن بستگی دارد  از ظروف مناسب مایکروویو استفاده کنید و غذا را در چند نقطه بررسی کنید

بخارپز بهتر است یا آب‌پز

برای سبزیجات حساس به آب، بخارپزکردن اغلب انتخاب مناسبی است  بااین‌حال، آب‌پزکردن زمانی که مایع پخت نیز خورده می‌شود، مانند سوپ و آش، الزاماً به معنای از دست‌رفتن مواد خارج‌شده نیست  برای حبوبات و غلات نیز آب‌پزکردن بخشی ضروری از آماده‌سازی است

چگونه سبزیجات را آماده و طبخ کنیم

  • سبزیجات را پیش از خردکردن بشویید تا سطح برش‌خورده مدت زیادی با آب تماس نداشته باشد
  • تا حد امکان نزدیک زمان پخت خرد کنید و قطعات را بی‌دلیل بسیار ریز نکنید
  • برای سبزیجات لطیف از زمان کوتاه، آب کم یا بخار استفاده کنید
  • پخت را زمانی متوقف کنید که بافت به اندازه مناسب نرم شده است
  • اگر سبزی را آب‌پز می‌کنید، در صورت سازگاری غذا از آب پخت در سوپ، سس یا خورش استفاده کنید

آیا پوست میوه و سبزی را جدا کنیم

پوست برخی میوه‌ها و سبزیجات فیبر و ترکیبات گیاهی دارد، اما خوردن آن همیشه ضروری یا مناسب نیست  قسمت‌های آسیب‌دیده یا آلوده باید حذف شوند و محصول باید به‌درستی شسته شود  پوست ضخیم، غیرخوراکی یا ناسازگار با شرایط گوارشی فرد را می‌توان جدا کرد

خام یا پخته  کدام بهتر است

پاسخ به نوع غذا بستگی دارد  سبزی خام ممکن است ویتامین C بیشتری حفظ کند، اما پخت ملایم می‌تواند هضم را آسان‌تر و دسترسی به بعضی ترکیبات را بیشتر کند  تنوع میان سبزیجات خام و پخته برای بسیاری از افراد رویکرد عملی‌تری از اصرار بر یک روش است

ماده غذایی

اثر مفید احتمالی پخت

نکته

گوجه‌فرنگی

افزایش دسترسی به لیکوپن

پخت ملایم همراه مقدار کمی روغن

هویج و کدوحلوایی

نرم‌شدن بافت و دسترسی بهتر به کاروتنوئیدها

از پخت بیش از حد جلوگیری شود

حبوبات

کاهش عوامل ضدتغذیه‌ای و امکان هضم ایمن‌تر

خیساندن و پخت کامل

تخم‌مرغ، گوشت و مرغ

افزایش ایمنی و تغییر ساختار پروتئین

دمای ایمن بر خام‌خواری اولویت دارد

 

نقش چربی در جذب بعضی مواد مغذی

مقدار کمی چربی در وعده می‌تواند به جذب ویتامین‌های محلول در چربی و کاروتنوئیدها کمک کند  برای مثال، سبزیجات رنگی را می‌توان با مقدار متناسبی روغن گیاهی، مغز یا دانه مصرف کرد  این موضوع به معنای افزودن روغن فراوان نیست

برای آشنایی با انتخاب نوع روغن و چربی، مقاله همه چیز درباره چربی‌های سالم»  را مطالعه کنید

حفظ مواد مغذی در گروه‌های غذایی مختلف

حبوبات

خیساندن حبوبات می‌تواند زمان پخت را کوتاه و تحمل گوارشی را بهتر کند  آب خیساندن معمولاً برای کاهش ترکیبات ایجادکننده نفخ دور ریخته می‌شود و سپس حبوبات با آب تازه پخته می‌شوند  زودپز می‌تواند زمان پخت را کم کند  حبوبات باید تا حد مناسب نرم و کاملاً پخته شوند

برنج و غلات

در روش آبکش بخشی از مواد محلول ممکن است همراه آب دور ریخته شود، درحالی‌که در کته آب در غذا جذب می‌شود  بااین‌حال، انتخاب روش فقط به مواد مغذی محدود نیست و نوع برنج، بافت مطلوب، ایمنی و شرایط سلامت نیز اهمیت دارند  شست‌وشوی بیش از حد و پخت طولانی غیرضروری را کاهش دهید

گوشت و مرغ

حرارت متوسط و زمان متناسب به جلوگیری از خشک‌شدن و سوختن کمک می‌کند  سطح سیاه و سوخته را مصرف نکنید  برای ایمنی، مرغ و گوشت باید به دمای داخلی ایمن برسند و رنگ ظاهری به‌تنهایی معیار مطمئنی نیست  استفاده از دماسنج آشپزی دقیق‌تر است

ماهی

بخارپز، فرپز و گریل کنترل‌شده می‌توانند با روغن افزوده کمتر انجام شوند  پخت بیش از حد ماهی بافت آن را خشک می‌کند و حرارت بسیار بالا برای چربی‌های حساس مناسب نیست  ماهی را تا رسیدن به پخت ایمن حرارت دهید و از سوختن سطح آن جلوگیری کنید

ارزش غذایی غذای پخته شده

نگهداری و گرم‌کردن مجدد

پس از پخت، ایمنی غذا مهم‌تر از حفظ چند درصد بیشتر ویتامین است  غذای پخته نباید مدت طولانی در دمای اتاق بماند  باقیمانده را در ظرف‌های کم‌عمق سریع‌تر سرد و در یخچال نگهداری کنید  برای مصرف، فقط مقدار مورد نیاز را گرم کنید و آن را به‌طور یکنواخت تا دمای ایمن برسانید

راهنمای USDA برای باقیمانده غذا، گرم‌کردن تا دمای داخلی حدود ۷۴ درجه سانتی‌گراد را توصیه می‌کند  در مایکروویو غذا را بپوشانید، هم بزنید یا بچرخانید و دما را در چند نقطه بررسی کنید

آیا گرم‌کردن چندباره فقط به دلیل کاهش ویتامین نامناسب است

خیر  کاهش برخی ویتامین‌های حساس تنها بخشی از مسئله است  هر بار سرد و گرم‌کردن نامناسب می‌تواند خطر آلودگی را افزایش دهد  بهتر است غذا را از ابتدا در بخش‌های کوچک نگهداری و تنها مقدار مصرفی را گرم کنید

اشتباهات رایج در آشپزی

  • جوشاندن طولانی سبزیجات در آب فراوان و سپس دورریختن آب
  • شستن سبزیجات پس از خردکردن و نگهداری طولانی آن‌ها در آب
  • پخت تا جایی که سبزی کاملاً له و بی‌رنگ شود
  • استفاده از حرارت بسیار بالا برای سرعت‌دادن به پخت
  • مصرف روغن دودکرده یا استفاده چندباره و طولانی از روغن سرخ‌کردنی
  • سوزاندن سطح گوشت، نان یا سبزیجات
  • رهاکردن غذای پخته در دمای اتاق برای مدت طولانی
  • گرم‌کردن کل ظرف غذا در هر وعده به جای جداکردن مقدار لازم

چک‌لیست کوتاه حفظ ارزش غذایی

مرحله

اقدام پیشنهادی

خرید

مواد تازه، سالم و متناسب با مقدار مصرف انتخاب کنید

شست‌وشو

پیش از خردکردن و بدون خیساندن طولانی بشویید

خردکردن

نزدیک زمان پخت و در اندازه متناسب انجام دهید

پخت

زمان کوتاه، دمای متناسب و آب کم را در اولویت بگذارید

سرو

غذا را تازه‌تر مصرف کنید و روغن و نمک را کنترل کنید

نگهداری

سریع سرد کنید، در ظرف مناسب قرار دهید و فقط مقدار لازم را گرم کنید

 

 مقاله «چرا مصرف غذای خانگی مهم است» را میتوانید مطالعه کنید

سوالات متداول

سالم‌ترین روش پخت چیست

یک روش واحد برای همه غذاها وجود ندارد  برای بسیاری از سبزیجات بخارپز، مایکروویو با آب کم یا تفت کوتاه مناسب‌اند، اما گوشت، مرغ، حبوبات و تخم‌مرغ باید به اندازه کافی پخته شوند

آیا ویتامین‌ها با حرارت کاملاً از بین می‌روند

خیر  میزان کاهش به نوع ویتامین، غذا، دما، زمان و آب بستگی دارد و معمولاً نابودی کامل رخ نمی‌دهد

آیا آب پخت سبزیجات ارزش غذایی دارد

ممکن است بخشی از ویتامین‌ها و مواد معدنی محلول وارد آن شده باشد  اگر از نظر طعم و ایمنی مناسب است، می‌توان آن را در سوپ یا خورش استفاده کرد

آیا سرخ‌کردن همه مواد مغذی را از بین می‌برد

خیر، اما حرارت بالا و زمان طولانی می‌تواند بعضی مواد را کاهش دهد و جذب روغن را بالا ببرد  تفت کوتاه با روغن کم معمولاً انتخاب متعادل‌تری است

آیا غذای خام همیشه مغذی‌تر است

خیر  پخت می‌تواند ایمنی، هضم و فراهمی برخی ترکیبات را بهبود دهد  انتخاب میان خام و پخته به نوع غذا وابسته است

جمع‌بندی

برای حفظ مواد مغذی لازم نیست از پخت غذا بترسیم  روش مناسب را بر اساس ماده غذایی انتخاب کنید، زمان و آب را بیش از نیاز افزایش ندهید، از سوختن و سرخ‌کردن طولانی پرهیز کنید و ایمنی غذا را در اولویت نگه دارید  ترکیب مواد خام و پخته و تنوع روش‌های سالم، از جست‌وجوی یک روش جادویی مفیدتر است

منابع علمی

  • Lee S et al  Effect of different cooking methods on vitamin content and true retention in selected vegetables  Food Science and Biotechnology  2018
  • USDA Food Safety and Inspection Service  Leftovers and Food Safety
  • USDA Food Safety and Inspection Service  Safe Minimum Internal Temperature Chart
  • Review literature on household cooking and nutrient retention in vegetables and pulses

بروزترین مقالات در شبکات اجتماعی