غذاهای مضر و مفید برای اسهال چیست

در اسهال حاد، مهم‌ترین کار جبران آب و املاح از دست‌رفته است  اگر اشتها دارید، غذاهای ساده و کم‌چرب مانند برنج سفید، سیب‌زمینی آب‌پز، نان سفید، موز، سوپ رقیق و مرغ پخته را در حجم کم مصرف کنید  غذاهای چرب و سرخ‌شده، خوراکی‌های بسیار شیرین، نوشیدنی‌های کافئین‌دار و الکلی، شیرین‌کننده‌های قندی و غذاهای تند ممکن است اسهال را بدتر کنند

برای اسهال چه بخوریم

اگر اسهال دارید لازم نیست ساعت‌ها یا چند روز چیزی نخورید  در بیشتر موارد، هر زمان اشتها داشتید می‌توانید خوردن را با وعده‌های کوچک و ساده آغاز کنید  هدف اصلی این است که آب و املاح بدن جبران شود و هم‌زمان غذاهایی انتخاب شوند که تحمل آن‌ها برای دستگاه گوارش آسان‌تر است

 

مایعات مناسب برای جبران کم‌آبی

اسهال باعث دفع آب و املاح می‌شود و خطر اصلی آن کم‌آبی بدن است  اگر حالت تهوع دارید، به‌جای نوشیدن یک لیوان کامل، هر چند دقیقه چند جرعه بنوشید

•  برای اسهال خفیف در بزرگسال سالم، آب، سوپ رقیق و مایعات معمول می‌توانند بخشی از نیاز بدن را تأمین کنند

•  در اسهال شدید، دفع مکرر، استفراغ، سالمندی، بارداری یا بیماری زمینه‌ای، محلول خوراکی جبران آب و املاح انتخاب مطمئن‌تری است

•  برای کودکان از محلول استاندارد داروخانه‌ای استفاده کنید و مقدار و شیوه مصرف را از پزشک یا داروساز بپرسید

•  نوشابه و آب‌میوه غلیظ جایگزین مناسبی برای محلول جبران آب و املاح نیستند  قند زیاد این نوشیدنی‌ها می‌تواند در بعضی افراد اسهال را تشدید کند

 

چه چیزهایی برای اسهال بد است

یک فهرست ثابت برای همه وجود ندارد، زیرا علت اسهال و تحمل غذایی افراد متفاوت است  با این حال خوراکی‌های زیر بیشتر از بقیه می‌توانند حرکات روده، نفخ یا ورود آب به روده را افزایش دهند

 

آیا همه لبنیات و میوه‌ها ممنوع هستند

خیر  حذف کامل همه لبنیات، میوه‌ها یا سبزی‌ها برای همه افراد لازم نیست  اگر شیر باعث نفخ، دل‌پیچه یا افزایش دفع می‌شود، چند روز مصرف آن را محدود کنید و سپس به‌تدریج دوباره امتحان کنید  بعضی افراد ماست ساده را بهتر از شیر تحمل می‌کنند

میوه‌های نرم و کم‌حجم مانند موز رسیده معمولاً قابل تحمل‌ترند  در مقابل، آب‌میوه زیاد، میوه خشک، میوه‌های بسیار شیرین یا مقدار زیاد میوه خام ممکن است به علت قند یا فیبر بالا علائم را بدتر کنند  واکنش بدن خود را معیار قرار دهید

چه خوراکی‌هایی باعث اسهال می‌شوند

گاهی خود غذا علت شروع اسهال است و گاهی فقط علائم موجود را بدتر می‌کند  اگر اسهال پس از خوردن یک ماده مشخص تکرار می‌شود، زمان مصرف و نشانه‌ها را یادداشت کنید و برای بررسی علت از پزشک کمک بگیرید

•  غذا یا آب آلوده به میکروب‌ها می‌تواند مسمومیت غذایی و اسهال عفونی ایجاد کند

•  شیر و لبنیات در فرد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز ممکن است اسهال، نفخ و دل‌پیچه ایجاد کند

•  مقدار زیاد فروکتوز در بعضی آب‌میوه‌ها، عسل و نوشیدنی‌های شیرین‌شده می‌تواند در افراد حساس باعث اسهال شود

•  شیرین‌کننده‌هایی مانند سوربیتول، مانیتول و زایلیتول در آدامس و خوراکی‌های بدون قند ممکن است اثر ملین داشته باشند

•  مصرف زیاد قهوه، نوشیدنی‌های انرژی‌زا، غذاهای بسیار چرب یا تند در بعضی افراد حرکات روده را افزایش می‌دهد

•  آلرژی غذایی، بیماری سلیاک، سندرم روده تحریک‌پذیر و بیماری‌های التهابی روده نیز می‌توانند با خوردن برخی غذاها اسهال ایجاد کنند

•  برخی داروها به‌ویژه آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای حاوی منیزیم و تعدادی از داروهای دیگر می‌توانند عامل اسهال باشند

برنامه غذایی ساده در زمان اسهال

این برنامه نمونه برای یک بزرگسال بدون بیماری زمینه‌ای است و جایگزین توصیه شخصی پزشک یا متخصص تغذیه نیست

 

رژیم موز و برنج و سیب و نان تست کافی است

این الگوی غذایی ممکن است برای مدت کوتاه قابل تحمل باشد، اما همه نیازهای بدن به انرژی و پروتئین را تأمین نمی‌کند  محدودکردن طولانی غذا به چند ماده مشخص توصیه نمی‌شود  پس از بهترشدن اشتها و کاهش دفعات دفع، غذاهای معمول را به‌تدریج و در حجم کم برگردانید

اسهال خونی را با غذا درمان نکنید

 

اسهال آبکی ناشی از روتاویروس در کودکان شایع است، اما نسبت‌دادن اسهال خونی به روتاویروس به‌عنوان علت معمول درست نیست  خون در مدفوع به‌ویژه همراه تب یا درد شدید، نیازمند بررسی علت‌های مهم‌تر است

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم

در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازید

•  خون در مدفوع یا مدفوع سیاه و قیری
•   نشانه‌های کم‌آبی مانند تشنگی شدید، خشکی دهان، ادرار کم یا تیره، سرگیجه، ضعف شدید، خواب‌آلودگی یا گیجی
•  ناتوانی در نگه‌داشتن مایعات به علت استفراغ مکرر
•  درد شدید یا مداوم شکم
•  تب بالا یا بدحال‌شدن عمومی
•   در بعضی راهنماها سه روز ذکر شده است، اما در افراد پرخطر نباید منتظر ماند ادامه اسهال بیش از دو روز باشد
•   اسهال در نوزاد، سالمند، فرد باردار، فرد دارای ضعف ایمنی یا بیماری مزمن مهم
•  کاهش هوشیاری، چشم‌های فرورفته، گریه بدون اشک یا کاهش واضح پوشک خیس در کودک

پرسش‌های پرتکرار

برای قطع سریع اسهال چه بخوریم

هیچ غذا یا نوشیدنی‌ای تضمین نمی‌کند اسهال فوراً قطع شود  نخست آب و املاح را جبران کنید و غذاهای ساده و کم‌چرب را در حجم کم بخورید  اگر اسهال شدید، خونی یا همراه علائم خطر است، به‌جای تکیه بر غذا به پزشک مراجعه کنید

آیا نوشابه برای اسهال خوب است

خیر  نوشابه به دلیل قند زیاد و گاهی کافئین ممکن است اسهال را تشدید کند و ترکیب مناسبی برای جبران املاح ندارد  محلول استاندارد جبران آب و املاح انتخاب مناسب‌تری است

آیا دوغ برای اسهال مناسب است

دوغ برای همه مناسب نیست  لاکتوز شیر می‌تواند پس از بعضی عفونت‌های گوارشی موقتاً دشوارتر هضم شود و نمک زیاد یا گاز دوغ نیز ممکن است آزاردهنده باشد  اگر پس از مصرف دوغ نفخ، دل‌پیچه یا افزایش دفع دارید، مصرف آن را متوقف کنید

آیا آب سیب برای اسهال خوب است

آب سیب غلیظ و شیرین ممکن است به علت قند بالا اسهال را بدتر کند  برای کودک بدون نظر پزشک آن را جایگزین محلول جبران آب و املاح نکنید

آیا باید هنگام اسهال ناشتا بمانیم

خیر  اگر توان خوردن دارید، وعده‌های کوچک را ادامه دهید  ناشتا ماندن طولانی به‌ویژه برای کودک می‌تواند دریافت انرژی و مواد مغذی را کاهش دهد

بعد از اسهال چگونه به غذای معمول برگردیم

با بهترشدن اشتها و کاهش دفعات دفع، غذاهای معمول را یکی‌یکی و در حجم کم اضافه کنید  ابتدا غذاهای کم‌چرب و پخته را انتخاب کنید و سپس سبزی، میوه، غلات کامل و لبنیات را براساس تحمل بدن افزایش دهید  اگر اسهال با یک غذا دوباره شروع شد، آن را یادداشت کنید و در صورت تکرار با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید

جمع‌بندی

در زمان اسهال، اولویت با پیشگیری از کم‌آبی و جبران املاح است  محلول خوراکی جبران آب و املاح، آب، سوپ رقیق و وعده‌های کوچک شامل برنج سفید، سیب‌زمینی آب‌پز، نان سفید، موز و پروتئین کم‌چرب معمولاً انتخاب‌های قابل تحمل‌تری هستند  غذاهای چرب و سرخ‌شده، خوراکی‌های بسیار شیرین، کافئین، الکل، غذاهای تند و شیرین‌کننده‌های قندی ممکن است علائم را بدتر کنند  خون در مدفوع، کم‌آبی، تب بالا، درد شدید یا ادامه‌دارشدن اسهال نیاز به بررسی پزشکی دارد

منابع علمی

•  مؤسسه ملی دیابت و بیماری‌های گوارشی و کلیوی آمریکا  تغذیه در اسهال

•  سازمان جهانی بهداشت  بیماری‌های اسهالی

•  مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا  نشانه‌های مسمومیت غذایی

•  خدمات ملی سلامت بریتانیا  اسهال و استفراغ

•  مؤسسه ملی دیابت و بیماری‌های گوارشی و کلیوی آمریکا  درمان التهاب ویروسی معده و روده