مجله حس‌تازگی

همه چیز دربارۀ 1000 روز اول زندگی که باید بدانید

همه چیز دربارۀ 1000 روز اول زندگی که باید بدانید

مطالعه '6

۱۴۰۴/۱/۳۱

922

هزار روز اول زندگی، دوره‌ای از شروع بارداری تا دومین تولد کودک است. در این مدت، مغز و بدن کودک به‌سرعت رشد می‌کنند. نیازهای او هم مرحله‌به‌مرحله تغییر می‌کنند. در بارداری، تغذیه و مراقبت مادر اهمیت دارد. پس از تولد، تغذیه با شیر و پیگیری رشد در اولویت‌اند و از حدود شش‌ماهگی، غذای کمکی در کنار شیر شروع می‌شود. بازی، گفت‌وگو و پاسخ به نیازهای کودک هم در تمام این دوره بخشی از مراقبت روزمره‌اند. 

هزار روز اول زندگی از چه زمانی شروع می‌شود؟

این دوره از آغاز بارداری تا ۲۴ماهگی کودک را در بر می‌گیرد. عدد هزار تقریبی است و مجموع دوران بارداری و دو سال اول پس از تولد را نشان می‌دهد. آمادگی پیش از بارداری، مانند بررسی داروها و شروع به‌موقع اسیدفولیک، از کارهایی است که خانواده می‌تواند پیش از آغاز این دوره انجام دهد

چرا هزار روز اول زندگی مهم است؟

در این دوره رشد جسمی و شکل‌گیری مهارت‌های حرکتی، زبانی و اجتماعی با سرعت زیادی پیش می‌روند. تغذیه کافی و متنوع، سلامت جسمی، محیط امن و فرصت بازی و یادگیری در کنار هم از این روند پشتیبانی می‌کنند. وقتی کودک با نگاه، صدا یا حرکت چیزی را بیان می‌کند و مراقب به او پاسخ می‌دهد، فرصت تمرین ارتباط پیدا می‌کند. گفت‌وگو هنگام عوض کردن لباس یا نام بردن از چیزی که کودک به آن اشاره می‌کند، نمونه‌های ساده همین تعامل‌اند.

تغذیه چه نقشی در رشد مغز و بدن دارد؟

بدن برای ساخت بافت‌های تازه و رشد به انرژی، پروتئین و ریزمغذی‌ها نیاز دارد. از حدود شش‌ماهگی، غذاهای مکمل به تأمین نیازهایی کمک می‌کنند که با شیر به‌تنهایی به‌طور کامل پوشش داده نمی‌شوند. در این مرحله، کیفیت و تنوع غذا اهمیت دارد. برای نمونه، گوشت نرم و ریزشده، حبوبات کاملاً پخته و له‌شده یا غلات کودک غنی‌شده با آهن می‌توانند در برنامه غذایی جای بگیرند. 

در هر مرحله چه کارهایی به رشد کودک کمک می‌کند؟

پیش از بارداری و در دوران بارداری

اگر برای بارداری برنامه‌ریزی می‌کنید، درباره داروها، مکمل‌ها و بیماری‌های زمینه‌ای با پزشک یا ماما صحبت کنید. سازمان جهانی بهداشت مصرف روزانه ۴۰۰ میکروگرم اسیدفولیک را از زمان اقدام به بارداری تا هفته دوازدهم توصیه می‌کند. در بعضی شرایط، پزشک مقدار دیگری تجویز می‌کند. توصیه سازمان جهانی بهداشت درباره اسیدفولیک

در بارداری، وعده‌ها را با غذاهای متنوع بچینید. مثلاً کنار برنج یا نان، منبع پروتئین مانند حبوبات یا گوشت کاملاً پخته و مقداری سبزی قرار دهید. اگر گیاه‌خوارید یا گروهی از غذاها را حذف کرده‌اید، در ویزیت بارداری درباره کفایت رژیم و مکمل‌ها سؤال کنید. حمایت خانواده هم می‌تواند عملی باشد. آماده کردن غذا، همراهی در ویزیت‌ها یا پذیرفتن بخشی از کار خانه، فرصت استراحت و رسیدگی به سلامت مادر را بیشتر می‌کند.

تولد تا حدود شش‌ماهگی

سازمان جهانی بهداشت و یونیسف تغذیه انحصاری با شیر مادر در شش ماه اول را توصیه می‌کنند. اگر شیردهی با درد، مشکل در گرفتن سینه یا نگرانی درباره وزن‌گیری همراه است، از پزشک کودک یا مشاور شیردهی کمک بگیرید. اگر کودک با شیر مادر تغذیه نمی‌شود یا به تغذیه تکمیلی با شیر نیاز دارد، درباره شیرخشک مناسب سن و شیوه آماده‌سازی آن از تیم درمان راهنمایی بگیرید

در این ماه‌ها ویزیت‌های رشد و واکسیناسیون را طبق برنامه مرکز سلامت پیگیری کنید. به صدا و نگاه نوزاد پاسخ دهید، با او حرف بزنید و برای بازی کوتاه و متناسب با سن وقت بگذارید. اگر احساس غم، اضطراب یا فرسودگی پس از زایمان ادامه دارد یا مراقبت روزمره را دشوار کرده، درباره آن با پزشک یا ماما صحبت کنید. 

حدود شش‌ماهگی تا یک‌سالگی

از حدود شش‌ماهگی، غذای کمکی را در کنار شیر شروع کنید. با مقدار کم و بافتی متناسب با توانایی کودک پیش بروید. با بهتر شدن مهارت خوردن، بافت را به‌تدریج متنوع کنید. می‌توانید بخشی از غذای خانواده را پیش از افزودن نمک جدا کنید. مثلاً عدس کاملاً پخته را له کنید و همراه سبزی نرم و پخته به کودک بدهید. تنوع غذایی را در طول هفته بسنجید و برای تمام کردن ظرف به کودک فشار نیاورید. 

کودک هنگام غذا خوردن نشسته باشد و یک بزرگسال کنارش بماند. غذا را متناسب با سن و توانایی جویدن آماده کنید. مغز کامل و انگور کامل برای کودک خردسال خطر خفگی دارند. عسل را تا ۱۲ماهگی، حتی در ترکیب غذا، کنار بگذارید. شیر گاو هم پیش از ۱۲ماهگی به‌عنوان نوشیدنی اصلی توصیه نمی‌شود.

یک‌سالگی تا دوسالگی

کودک می‌تواند به‌تدریج سهمی از غذای خانواده داشته باشد، به شرط اینکه بافت، اندازه تکه‌ها و میزان نمک متناسب باشد. در طول هفته از گروه‌های مختلف غذایی استفاده کنید. اگر کودک هنوز شیر مادر می‌خورد، شیردهی می‌تواند تا دوسالگی و پس از آن ادامه پیدا کند. وقتی کودک سرش را برمی‌گرداند یا دهانش را می‌بندد، برای ادامه غذا اصرار نکنید. می‌توانید خوراکی تازه را در نوبتی دیگر دوباره پیشنهاد دهید. 

بازی، ایمنی و پیگیری رشد در خانه

از موقعیت‌های عادی برای تعامل استفاده کنید. هنگام لباس پوشاندن، نام لباس‌ها را بگویید. در بازی، توپ را نوبتی به هم بدهید. یک کتاب تصویری را ورق بزنید و درباره چیزی که کودک به آن نگاه می‌کند حرف بزنید. هنگام غذا، دست‌ها و وسایل را بشویید و کودک را از دود سیگار دور نگه دارید. برای جابه‌جایی با خودرو، از صندلی ایمنی متناسب با کودک استفاده کنید.

رشد قد و وزن و تکامل مهارت‌ها را در ویزیت‌ها دنبال کنید. اگر کودک مهارتی را که قبلاً داشته از دست داده، یا درباره شنوایی، حرکت، گفتار، تعامل یا وزن‌گیری او نگرانی دارید، آن را با پزشک کودک در میان بگذارید. فهرست نقاط عطف به والدین کمک می‌کند مشاهداتشان را دقیق‌تر بیان کنند و جای ارزیابی بالینی را نمی‌گیرد.

هزار روز اول زندگی

جمع‌بندی

در بارداری، پیگیری ویزیت‌ها و تغذیه متنوع را در اولویت بگذارید. پس از تولد، درباره تغذیه با شیر و روند وزن‌گیری کودک با تیم سلامت در ارتباط باشید. از حدود شش‌ماهگی، غذای کمکی متنوع و ایمن را در کنار شیر شروع کنید و به نشانه‌های گرسنگی و سیری کودک پاسخ دهید. وقت گذاشتن برای بازی و گفت‌وگو و پیگیری به‌موقع نگرانی‌های رشدی، در کنار تغذیه، از تکامل کودک حمایت می‌کند.

سؤالات متداول درباره هزار روز اول زندگی

هزار روز اول زندگی از تولد حساب می‌شود؟

این دوره از شروع بارداری آغاز می‌شود و تا دومین تولد کودک ادامه دارد.

غذای کمکی را از چندماهگی شروع کنیم؟

برای بیشتر کودکان از حدود شش‌ماهگی، غذای کمکی با بافت مناسب در کنار شیر شروع می‌شود. در مورد کودک نارس یا کودکی با مشکل بلع، زمان و شیوه شروع را با پزشک هماهنگ کنید.

بعد از شروع غذای کمکی، شیردهی تا چه زمانی ادامه دارد؟

یونیسف و سازمان جهانی بهداشت ادامه شیردهی در کنار غذای کمکی تا دوسالگی و پس از آن را توصیه می‌کنند. 

آیا می‌توان به کودک زیر یک سال عسل داد؟

عسل تا ۱۲ماهگی توصیه نمی‌شود، چون می‌تواند باعث بوتولیسم نوزادی شود. این توصیه عسلِ اضافه‌شده به غذا را هم شامل می‌شود. 

اگر کودک در زمان مورد انتظار مهارتی را به دست نیاورد، چه کنیم؟

مشاهده‌تان را در اولین فرصت با پزشک کودک مطرح کنید، به‌خصوص اگر کودک مهارتی را از دست داده باشد. پزشک می‌تواند نیاز به غربالگری یا ارزیابی دقیق‌تر را بررسی کند. 

بروزترین مقالات در شبکات اجتماعی