آیا روزه داری میتواند به کاهش وزن کمک کند
۱۴۰۴/۱۲/۱۰
مجله حستازگی
چه غذاهایی در دفع سنگ کلیه مؤثر است
مطالعه '10
۱۴۰۴/۱/۱۰
300
سنگ کلیه مشکلی بهنسبت رایج است که بیشتر در افراد بین 20 تا 50 سال ایجاد میشود. اگر سنگ کلیه داشتهاید، بهاحتمال زیاد در عرض 5 تا 10 سال دوباره سنگ کلیه خواهید داشت. دفع سنگ کلیه میتواند فوقالعاده دردناک باشد. خوشبختانه، انجام برخی اقدامات ممکن است به کاهش احتمال تشکیل سنگ کلیه کمک کند. این مقاله از وبسایت حستازگی توضیح میدهد که سنگ کلیه چیست و در چه انواعی ایجاد میشود، چه علائمی دارد، چه عواملی در ایجاد آن مؤثر است، غذاهای مفید برای پیشگیری از تشکیل سنگ کلیه چیست و افراد دارای سنگ کلیه باید چه نکاتی را رعایت کنند.
سنگ کلیه چیست
سنگ کلیه، توده جامدی است که از کریستال ساخته شده است. سنگ کلیه میتواند در هرجایی از دستگاه ادراری که شامل کلیهها، حالبها، مثانه و مجاری ادراری است، ایجاد شود. تشکیل سنگ کلیه در مجاری ادراری به روشهای مختلفی است. کلسیم میتواند با مواد شیمیایی مانند اگزالات یا فسفر در ادرار ترکیب شود و سپس غلیظ و جامد شود و سنگ کلیه را ایجاد کند. سنگ کلیه همچنین میتواند در اثر تجمع اسیداوریک که ناشی از متابولیسم پروتئین است، ایجاد شود. مجاری ادراری برای دفع مواد جامد طراحی نشدهاند، بنابراین جای تعجب نیست که دفع سنگ کلیه بسیار دردناک باشد.
نشانههای سنگ کلیه چیست
سنگ کلیه باعث ایجاد درد شدید میشود. علائم سنگ کلیه ممکن است تا زمانی که سنگ تشکیلشده شروع به حرکت به سمت حالبها را نکند، ظاهر نشوند. دردی که در اثر حرکت سنگ کلیه ایجاد میشود درد شدیدی است که قولنج کلیوی نامیده میشود. این درد ممکن است در یک طرف کمر یا شکم باشد. در مردان، درد ممکن است به ناحیه کشاله ران نیز گسترش یابد. درد قولنج کلیوی میآید و میرود اما شدید است. بااینحال، سنگ کلیه کوچک، ممکن است هنگام عبور از مجرای ادراری، هیچ درد یا علامتی نداشته باشند. سایر علائم سنگ کلیه شامل موارد زیر است:
- خون در ادرار (ادرار قرمز، صورتی یا قهوهای)
- استفراغ
- حالت تهوع
- ادرار بدرنگ یا بدبو
- لرز
- تب
- نیاز مکرر به دفع ادرار
- دفع مقدار کم ادرار
چه عواملی باعث سنگ کلیه میشود
عوامل مختلف میتوانند خطر ابتلا به سنگ کلیه را افزایش دهند. بر اساس آمار حاصل از تحقیقات، افراد سفیدپوست بیشتر از سیاهپوستان به سنگ کلیه مبتلا میشوند. جنسیت نیز نقش دارد. بر اساس گزارش مؤسسه ملی دیابت و بیماریهای گوارشی و کلیوی (NIDDK)، مردان بیشتر از زنان به سنگ کلیه مبتلا میشوند. همچنین سابقه ابتلا به سنگ کلیه میتواند خطر ابتلای مجدد به آن را افزایش دهد. سابقه خانوادگی ابتلا به سنگ کلیه نیز مؤثر است. سایر عوامل خطر عبارتاند از:
- کمآبی بدن
- چاقی
- رژیم غذایی دارای پروتئین، نمک یا قند زیاد
- وضعیت هیپرپاراتیروئید (پرکاری غده پاراتیروئید)
- جراحی بایپس معده
- بیماریهای التهابی روده که جذب کلسیم را افزایش میدهند
- مصرف داروهایی مانند داروهای مدر همچون تریامترن، داروهای ضدتشنج و آنتیاسیدهایی بر پایه کلسیم
انواع سنگ کلیه
همه سنگ کلیهها از کریستالهای یکسانی تشکیل نشدهاند. انواع مختلف سنگ کلیه عبارتاند از
-
کلسیم
سنگهای کلسیمی رایجترین نوع سنگ کلیه هستند. آنها اغلب از اگزالات کلسیم ساخته میشوند، اگرچه میتوانند از کلسیم فسفات یا کلسیم مالئات نیز تشکیل شوند. اگرچه، برخی از سنگهای کلیه از کلسیم ساختهشدهاند، دریافت کلسیم کافی در رژیم غذایی میتواند از تشکیل این نوع سنگ کلیه پیشگیری کند. مصرف کمتر غذاهای غنی از اگزالات میتواند خطر ابتلا به سنگهای کلسیمی را کاهش دهد. مواد غذایی با اگزالات بالا شامل چیپس سیبزمینی، بادامزمینی، شکلات و اسفناج میشود.
-
اوریکاسید
این نوع سنگ کلیه دومین نوع شایع سنگ کلیه است. این نوع سنگ در افراد مبتلا به نقرس، دیابت، چاقی و انواع دیگر سندرم متابولیک رخ میدهد. درواقع این نوع سنگ زمانی ایجاد میشود که ادرار بیشازحد اسیدی باشد. رژیم غذایی غنی از پورین میتواند سطح اسیدی ادرار را افزایش دهد. پورین یک ماده بیرنگ در پروتئینهای حیوانی مانند ماهی، صدف و گوشت است.
-
استروویت
این نوع سنگ عمدتاً در افراد مبتلا به عفونتهای دستگاه ادراری (UTIs) یافت میشود. این سنگها میتوانند بزرگ باشند و باعث انسداد مجاری ادراری شوند. درمان عفونت زمینهای میتواند از ایجاد سنگ استروویت پیشگیری کند.
-
سیستین
حدود 1 نفر از هر 7000 نفر در سراسر جهان به سنگ کلیه سیستینی مبتلا میشود. این نوع سنگ کلیه در مردان و زنان مبتلابه اختلال ژنتیکی سیستینوری رخ میدهد. با این نوع سنگ، سیستین، اسیدی که بهطور طبیعی در بدن وجود دارد، از کلیهها به ادرار نشت میکند.
غذاهایی که در درمان سنگ کلیه مؤثر است
اگرچه رعایت نکاتی در رژیم غذایی میتواند برای بهبود سلامت کلیهها و بهبود عوارض سنگ کلیه و یا حتی پیشگیری از بروز سنگ کلیه مؤثر باشد، اما نمیتواند تضمینی برای درمان سنگ کلیه باشد. بااینحال، اگر سنگ کلیه دارید غذاهایی را انتخاب کنید که برای سلامت کلیهها مفید باشند. در زیر چند نمونه از این مواد غذایی آمده است.
- انگور
انگور، بادامزمینی و برخی انواع توتها حاوی ترکیب گیاهی مفیدی به نام رسوراترول هستند. در یک تحقیق بر روی حیوانات آزمایشگاهی، محققان دریافتند که درمان با رسوراترول میتواند التهاب کلیه را در موشهای مبتلا به بیماری کلیه پلیکیستیک کاهش دهد.
- زغالاخته
زغالاخته اغلب به دلیل فوایدی که برای سلامتی مثانه دارد شناختهشده است. تحقیقی بالینی نشان داد که بروز عفونتهای دستگاه ادراری در زنانی که به مدت 2 هفته هرروز زغالاخته شیرین و خشکشده مصرف میکردند، کاهش یافت.
- آبمیوهها
آبلیمو، پرتقال و خربزه همگی حاوی اسیدسیتریک یا سیترات هستند. سیترات بااتصال به کلسیم در ادرار از تشکیل سنگ کلیه جلوگیری میکند. این حالت مانع از رشد کریستالهای کلسیم میشود که منجر به تشکیل سنگ کلیه میشوند. علاوه بر این، نوشیدن یک فنجان آبمیوه تازه در روز میتواند به افزایش مصرف مایعات کمک کند.
- جلبک دریایی
جلبک دریایی قهوهای به دلیل اثرات مفید آن بر پانکراس، کلیهها و کبد موردبررسی قرار گرفته است. در تحقیقی روی حیوانات آزمایشگاهی در سال 2014، موشهایی که به مدت 22 روز از جلبک دریایی خوراکی تغذیه کردند، کاهش آسیب کلیوی و کبدی ناشی از دیابت را نشان دادند.
- غذاهای غنی از کلسیم
بسیاری از مردم بر این باورند که پرهیز از مصرف کلسیم میتواند به پیشگیری از سنگ کلیه کمک کند. درواقع خلاف این موضوع صحت دارد. اگزالات ادرار بیشازحد میتواند منجر به تشکیل سنگ کلیه شود. کلسیم برای اتصال با اگزالات برای کاهش جذب و دفع این ماده موردنیاز است.
اگر میخواهید از تشکیل سنگ کلیه پیشگیری کنید، آنچه میخورید و مینوشید به همان اندازه آنچه نباید بخورید و بنوشید اهمیت دارد. در اینجا چند قانون مهم وجود دارد که باید بهخاطر داشته باشید.
- آب کافی به بدنتان برسانید
مایعات بهویژه آب به رقیقشدن مواد شیمیایی تشکیلدهنده سنگ کلیه کمک میکنند. سعی کنید حداقل 12 لیوان آب در روز بنوشید.
- مصرف مرکبات خود را افزایش دهید
مرکبات و آب آنها به دلیل داشتن سیترات طبیعی میتوانند به کاهش یا جلوگیری از تشکیل سنگ کلیه کمک کنند. منابع خوب مرکبات شامل لیمو، پرتقال و گریپفروت است.
- مقدار زیادی کلسیم (و ویتامین D) بخورید
اگر کلسیم دریافتی شما کم باشد، سطح اگزالات ممکن است افزایش یابد. بهتر است کلسیم خود را از غذا دریافت کنید تا از مکملها، زیرا مصرف مکملها با تشکیل سنگ کلیه مرتبط است. منابع خوب کلسیم عبارتاند از شیر، ماست و انواع پنیرها. منابع گیاهی کلسیم شامل حبوبات، توفو (پنیر تهیهشده از سویا)، سبزیهای دارای برگ سبز تیره، دانهها و ملاس سیاه است. اگر طعم شیر گاو را دوست ندارید، یا اگر با مزاج شما سازگار نیست، شیر بدون لاکتوز، شیر سویای غنیشده یا شیر بز را امتحان کنید. همچنین مطمئن شوید که هر روز از غذاهای سرشار از ویتامین D استفاده کنید. ویتامین D به بدن کمک میکند کلسیم بیشتری جذب کند. بسیاری از غذاها با این ویتامین غنیشدهاند. این ویتامین در ماهیهای چرب مانند سالمون، قارچ و پنیر نیز یافت میشود.
غذاهای ممنوعه برای سنگ کلیه چیست
- مصرف نمک را محدود کنید
سطوح بالای سدیم در بدن میتواند باعث افزایش تجمع کلسیم در ادرار شود. از افزودن نمک به غذا خودداری کنید و برچسب روی غذاهای فراوری شده را بررسی کنید تا میزان سدیم آنها را بسنجید. فستفودها و حتی غذاهای معمولی رستورانها میتوانند سرشار از سدیم باشند. همچنین به آنچه مینوشید توجه داشته باشید. آب برخی از سبزیها سرشار از سدیم است.
- مصرف پروتئین حیوانی خود را کاهش دهید
بسیاری از منابع پروتئین، مانند گوشت قرمز، گوشت خوک، مرغ و تخممرغ، میزان اوریکاسید تولیدشده را افزایش میدهند. خوردن مقادیر زیاد پروتئین همچنین سیترات را که از تشکیل سنگ کلیه جلوگیری میکند، در ادرار کاهش میدهد. جایگزینهای پروتئین حیوانی شامل کینوآ، توفو، هوموس، دانههای چیا و ماست یونانی است.
- مراقب اگزالاتها باشید
مواد غذایی حاوی اگزالات را بااحتیاط مصرف نمایید. غذاهای سرشار از این ماده شیمیایی ممکن است تشکیل سنگ کلیه را افزایش دهند. اگر قبلاً سنگ کلیه داشتهاید، ممکن است لازم باشد اگزالات را در رژیم غذایی خود را کاهش دهید یا بهطور کامل حذف کنید. اگر غذاهای حاوی اگزالات میخورید، همیشه یک غذای غنی از کلسیم را همراه با آنها بخورید یا بنوشید. این کار به اگزالات کمک میکند تا طی هضم، قبل از رسیدن به کلیهها، به کلسیم متصل شود. غذاهای سرشار از اگزالات عبارتاند از شکلات، چغندر، آجیل، چای، ریواس، اسفناج و سیبزمینی شیرین.
- کولا ننوشید
از مصرف نوشیدنیهای کولا پرهیز کنید. کولا سرشار از فسفات است، ماده شیمیایی دیگری که میتواند باعث تشکیل سنگ کلیه شود.
- مصرف شکر افزوده را کاهش دهید یا آن را از رژیم غذایی خود حذف کنید
قندهای افزوده قندها و شربتهایی هستند که به غذاها و نوشیدنیهای فراوری شده اضافه میشوند. ساکارز و فروکتوز اضافهشده ممکن است خطر ابتلا به سنگ کلیه را افزایش دهند. مراقب میزان قندی که از غذاهای فراوری شده، مانند کیک، از میوهها، از نوشابهها و از آبمیوهها دریافت میکنید، باشید. سایر نامهای رایج شکر افزوده شامل شربت ذرت، فروکتوز متبلور، عسل، شهد آگاو، شربت برنج قهوهای و شکر نیشکر است که روی برچسب اطلاعات مواد غذایی بستهبندیشده باید به آنها توجه کنید.
- اگر سنگ از جنس اوریکاسید دارید از خوردن الکل، مارچوبه، مخمر یا آبجو، گلکلم، سس، شاهماهی، حبوبات (لوبیا و نخود خشک)، قارچ، روغنها، اندامهای احشایی حیوانات مانند جگر و کلیه، ساردین و اسفناج خودداری کنید.
نکاتی که افراد دارای سنگ کلیه باید رعایت کنند
داشتن سنگ کلیه خطر ابتلای مجدد به آن را افزایش میدهد مگر اینکه بهطور فعال برای پیشگیری از آن تلاش کنید. این بدان معناست که داروهایی را که برای این منظور برای شما تجویزشده است مصرف کنید و مراقب آنچه میخورید و مینوشید باشید. اگر در حال حاضر سنگ کلیه دارید، یک برنامه غذایی خاص مانند رژیم غذایی DASH برای شما مفید است. همچنین رعایت نکاتی به شما کمک خواهند کرد که عبارتاند از:
- روزانه حداقل دوازده لیوان آب بنوشید
- مرکبات مانند پرتقال بخورید
- روزانه حداقل سه مرتبه از یک غذای غنی از کلسیم استفاده کنید
- مصرف پروتئین حیوانی خود را محدود کنید
- نمک، شکر اضافهشده و محصولات حاوی شربت ذرت با فروکتوز بالا را کمتر مصرف کنید
- از خوردن غذاها و نوشیدنیهای سرشار از اگزالات و فسفات خودداری کنید
- از خوردن یا نوشیدن هر چیزی که باعث کمآبی بدن شما میشود، مانند الکل خودداری کنید.
جمعبندی
سنگ کلیه معمولاً بیماری بسیار دردناک است. اگر مبتلا به بیماریهایی مانند بیماری التهابی روده، عفونت مداوم دستگاه ادراری یا چاقی هستید یا قبلاً سنگ کلیه داشتهاید، احتمال ابتلای شما به سنگ کلیه بیشتر است. درصورتیکه قبلاً سنگ کلیه دفع کردهاید، اگر بدانید چه نوع سنگی داشتهاید، میتوانید اقدامات هدفمندی را برای جلوگیری از تشکیل سنگهای جدید انجام دهید. مصرف کافی مایعات و پرهیز از غذاهای خاصی که حاوی نمک و شکر هستند و ترکیب کلسیم با غذاهای غنی از اگزالات از موارد مهمی هستند که در رژیم غذایی افراد دارای سابقه ابتلا به سنگ کلیه باید موردتوجه قرار گیرند. برای کمک به افزایش مصرف مایعات میتوانید آب زنجبیل و آبمیوه را جایگزین آب کنید. اگر سنگها مربوط به سطوح پایین سیترات باشند، آب مرکبات میتواند به جلوگیری از تشکیل سنگ کمک کند. البته هیچ تضمینی وجود ندارد که روشهای پیشگیری مؤثر باشند، اما میتوانند خطر ابتلا به سنگ کلیه را کاهش دهند.
