مجله حس‌تازگی

اشتهای کاذب چیست و چگونه آن را کنترل کنیم؟

اشتهای کاذب چیست و چگونه آن را کنترل کنیم؟

مطالعه '10

۱۴۰۳/۵/۵

1397

اشتهای کاذب اصطلاحی رایج برای میل به خوردن در زمانی است که نشانه روشنی از نیاز فیزیولوژیک بدن به غذا وجود ندارد، این میل ممکن است در اثر استرس، بی‌حوصلگی، کم‌خوابی، محدودیت غذایی، دیدن یا بوییدن غذا و عادت‌های محیطی شکل بگیرد

اشتهای کاذب یک تشخیص پزشکی مستقل نیست و نباید با افزایش واقعی اشتها، پرخوری یا اختلال پرخوری دوره‌ای یکسان در نظر گرفته شود، اگر میل شدید و مداوم به غذا با تغییر وزن، تشنگی و ادرار زیاد، تپش قلب یا احساس ازدست‌دادن کنترل همراه باشد، بررسی تخصصی اهمیت دارد

اشتهای کاذب چیست؟

گرسنگی واقعی معمولاً به‌تدریج ایجاد می‌شود و می‌تواند با نشانه‌هایی مانند خالی‌شدن معده، کاهش انرژی یا افت تمرکز همراه باشد، در مقابل، اشتهای کاذب اغلب ناگهانی است و به یک خوراکی یا طعم خاص تمایل دارد، برای مثال ممکن است فرد مدت کوتاهی پس از غذا همچنان هوس شیرینی یا تنقلات کند

وجود میل به خوردن همیشه به معنای مشکل نیست، غذا علاوه بر تأمین انرژی با لذت، فرهنگ و روابط اجتماعی نیز ارتباط دارد، مسئله زمانی مهم می‌شود که خوردن بدون گرسنگی به الگویی مکرر تبدیل شود، با احساس گناه همراه باشد یا سلامت و کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار دهد

تفاوت گرسنگی واقعی و اشتهای کاذب

نشانه

گرسنگی واقعی

اشتهای کاذب یا میل هیجانی

شروع

معمولاً تدریجی

اغلب ناگهانی

انتخاب غذا

غذاهای مختلف قابل‌قبول‌اند

تمایل به خوراکی یا طعم مشخص

نشانه‌های بدنی

ممکن است ضعف، افت تمرکز یا احساس خالی‌بودن معده وجود داشته باشد

بیشتر با فکر، احساس یا محرک محیطی همراه است

پس از سیری

با خوردن مقدار متناسب کاهش پیدا می‌کند

ممکن است حتی پس از سیری ادامه پیدا کند

سرعت تصمیم

برای انتخاب و آماده‌کردن غذا فرصت وجود دارد

احساس می‌شود باید فوراً چیزی خورده شود

احساس پس از خوردن

معمولاً رضایت و آرامش

گاهی پشیمانی، احساس گناه یا نارضایتی

 

این تفاوت‌ها قطعی نیستند و در همه افراد به یک شکل دیده نمی‌شوند، هدف از این جدول کمک به مشاهده الگوی شخصی است، نه خودتشخیصی 

درمان_اشتهای_کاذب_حس_تازگی

علت اشتهای کاذب چیست؟

استرس، اضطراب و خوردن هیجانی

برخی افراد در پاسخ به ناراحتی، خشم، اضطراب، تنهایی یا حتی هیجان مثبت به غذا روی می‌آورند، غذا در این شرایط ممکن است برای مدت کوتاهی احساس آرامش ایجاد کند، اما علت اصلی هیجان را برطرف نمی‌کند

کم‌خوابی

خواب ناکافی با تغییر در تنظیم اشتها، افزایش فرصت خوردن و تمایل بیشتر به غذاهای پرانرژی ارتباط دارد، اگر ریزه‌خواری بیشتر در روزهای کم‌خواب رخ می‌دهد، اصلاح خواب می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد

وعده‌های نامنظم یا رژیم بسیار محدود

حذف مکرر وعده‌ها، فاصله طولانی میان غذاها یا محدودکردن شدید انرژی و گروه‌های غذایی ممکن است گرسنگی و ولع را در ادامه روز افزایش دهد، برنامه‌ای که بیش از حد سخت‌گیرانه است معمولاً پایدار نمی‌ماند و می‌تواند چرخه محدودیت و پرخوری را تقویت کند

ترکیب نامتعادل وعده غذایی

وعده‌ای که فقط از کربوهیدرات تصفیه‌شده تشکیل شده و پروتئین، فیبر یا چربی مفید کمی دارد ممکن است سیری کوتاه‌تری ایجاد کند، با این حال هیچ ماده غذایی به‌تنهایی عامل یا درمان قطعی اشتهای کاذب نیست

محرک‌های محیطی و عادت

قرارداشتن غذا در معرض دید، تبلیغات، بوی غذا، خوردن هنگام تماشای تلویزیون و عادت به خوراکی‌خوردن در ساعت یا مکان مشخص می‌توانند میل به خوردن را فعال کنند، حتی وقتی بدن به انرژی بیشتری نیاز ندارد

داروها و برخی شرایط پزشکی

افزایش اشتها می‌تواند در بعضی افراد با مصرف داروهایی مانند کورتیکواستروئیدها یا برخی داروهای روان‌پزشکی و نیز شرایطی مانند پرکاری تیروئید، افت قند خون یا دیابت مرتبط باشد، داروی خود را خودسرانه قطع نکنید و در صورت شروع ناگهانی یا مداوم علائم با پزشک یا داروساز گفت‌وگو کنید

نشانه‌های رایج اشتهای کاذب

  1. میل ناگهانی به خوراکی خاص، به‌ویژه شیرینی یا تنقلات
  2. خوردن در فاصله کوتاه پس از یک وعده کامل
  3. شروع خوردن در واکنش به استرس، بی‌حوصلگی یا ناراحتی
  4. خوردن بی‌توجه هنگام کار با تلفن همراه یا تماشای تلویزیون
  5. ادامه خوردن پس از احساس سیری
  6. احساس پشیمانی یا گناه پس از خوردن

درمان_اشتهای_کاذب_حس_تازگی

ریزه‌خواری چیست و چه ارتباطی با اشتهای کاذب دارد؟

ریزه‌خواری به خوردن مکرر مقدارهای کوچک غذا در طول روز گفته می‌شود، این رفتار همیشه ناسالم نیست و در بعضی برنامه‌های غذایی می‌تواند هدفمند باشد، اما اگر بدون برنامه، بدون گرسنگی یا همراه با دریافت زیاد تنقلات باشد، ممکن است تشخیص مقدار واقعی غذای مصرف‌شده را دشوار کند

برای بررسی الگو، سه تا هفت روز زمان، مکان، نوع خوراکی، شدت گرسنگی و احساس قبل از خوردن را یادداشت کنید، این ثبت ساده می‌تواند نشان دهد ریزه‌خواری بیشتر با گرسنگی، عادت یا هیجان ارتباط دارد

چگونه اشتهای کاذب را از گرسنگی واقعی تشخیص دهیم؟

پیش از خوردن، چند دقیقه مکث کنید و این پرسش‌ها را از خود بپرسید

  • آخرین وعده من چه زمانی بوده و آیا پروتئین، فیبر و غذای کافی داشته است؟
  • آیا نشانه بدنی گرسنگی دارم یا فقط به یک خوراکی خاص فکر می‌کنم؟
  • اگر یک غذای ساده و معمولی در دسترس باشد، آن را هم می‌خورم؟
  • الان چه احساسی دارم و آیا غذا پاسخ مستقیم به آن احساس است؟
  • اگر ده دقیقه صبر کنم یا کمی آب بنوشم، شدت میل تغییری می‌کند؟

نوشیدن آب آزمون قطعی برای تشخیص گرسنگی نیست، اما مکث کوتاه فرصت می‌دهد تصمیم آگاهانه‌تری بگیرید، اگر همچنان گرسنه هستید، خوردن یک وعده یا میان‌وعده متعادل انتخاب مناسبی است

راه‌های کنترل اشتهای کاذب و جلوگیری از ریزه‌خواری

وعده‌های منظم و متعادل داشته باشید

زمان‌بندی واحدی برای همه وجود ندارد، اما فاصله‌های بسیار طولانی میان وعده‌ها برای بعضی افراد ولع و خوردن ناگهانی را بیشتر می‌کند، وعده اصلی را از منبع پروتئین، سبزی یا میوه، غلات کامل یا حبوبات و مقدار متناسبی چربی مفید تشکیل دهید

فیبر را به‌تدریج افزایش دهید

میوه کامل، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل می‌توانند به افزایش سیری و کیفیت رژیم غذایی کمک کنند، افزایش ناگهانی فیبر ممکن است نفخ ایجاد کند، بنابراین مقدار آن را تدریجی بالا ببرید و مایعات کافی مصرف کنید

محیط غذاخوردن را مدیریت کنید

  • تنقلات را در معرض دید و دسترس دائمی قرار ندهید
  • خوراکی را از بسته اصلی نخورید و مقدار مشخصی در ظرف بریزید
  • برای غذاخوردن مکان مشخصی انتخاب کنید
  • هنگام خوردن، صفحه نمایش را کنار بگذارید

آهسته و با توجه غذا بخورید

لقمه‌های کوچک‌تر، مکث میان لقمه‌ها و توجه به طعم و بافت غذا می‌تواند تشخیص سیری را آسان‌تر کند، هدف تعیین زمان اجباری برای هر وعده نیست، بلکه کاهش خوردن خودکار و شتاب‌زده است

خواب را در اولویت قرار دهید

برای بیشتر بزرگسالان، داشتن برنامه خواب منظم و حدود هفت تا نه ساعت خواب شبانه می‌تواند به سلامت عمومی و تنظیم بهتر رفتار غذایی کمک کند، اگر بی‌خوابی یا خروپف شدید و خواب‌آلودگی روزانه دارید، ارزیابی پزشکی را به تعویق نیندازید

برای هیجان‌ها پاسخ دیگری پیدا کنید

اگر محرک اصلی بی‌حوصلگی یا استرس است، پیاده‌روی کوتاه، تماس با یک دوست، تمرین تنفس، نوشتن احساسات یا انجام فعالیتی کوتاه می‌تواند فاصله‌ای میان احساس و خوردن ایجاد کند، در الگوهای مکرر، مشاوره با روان‌شناس یا متخصص تغذیه آشنا با رفتار خوردن مفید است

آجیل کاهش دهنده اشتها

برای جلوگیری از ریزه‌خواری چه بخوریم؟

به‌جای جست‌وجوی یک خوراکی معجزه‌گر برای کاهش اشتها، میان‌وعده‌ای انتخاب کنید که مقدار متناسبی پروتئین یا فیبر داشته باشد و با نیاز انرژی شما هماهنگ باشد

ایده میان‌وعده

چرا انتخاب مناسبی است

نکته مصرف

میوه کامل همراه چند عدد مغز

ترکیب فیبر با چربی و پروتئین

مغزها را در مقدار مشخص مصرف کنید

ماست ساده همراه میوه یا دانه

منبع پروتئین و بافت سیرکننده

نوع بدون قند افزوده را در اولویت بگذارید

تخم‌مرغ پخته همراه سبزیجات

پروتئین و حجم غذایی مناسب

نمک و سس را متعادل نگه دارید

حمص همراه هویج یا خیار

حبوبات، فیبر و پروتئین گیاهی

به اندازه وعده توجه کنید

نان سبوس‌دار و پنیر

ترکیب کربوهیدرات و پروتئین

پنیر کم‌نمک و سبزی تازه مناسب‌تر است

اوتمیل ساده

غلات کامل و فیبر

شکر افزوده را محدود کنید

 

میوه‌هایی مانند سیب، پرتقال، انواع توت و موز و نیز سبزیجات مختلف می‌توانند بخشی از یک رژیم متعادل باشند، اما هیچ میوه یا سبزی به‌تنهایی اشتهای کاذب را درمان نمی‌کند

چگونه ریزه‌خواری شبانه را کمتر کنیم؟

  • بررسی کنید شام به اندازه کافی پروتئین، سبزی و کربوهیدرات باکیفیت داشته باشد
  • ساعت خواب را منظم کنید و بیداری طولانی شبانه را کاهش دهید
  • برای خوراکی پس از شام قانون افراطی نگذارید، در صورت گرسنگی واقعی یک میان‌وعده مشخص انتخاب کنید
  • مسواک‌زدن، جمع‌کردن آشپزخانه و دورکردن تنقلات از محل استراحت می‌تواند پایان خوردن روزانه را روشن‌تر کند
  • اگر خوردن شبانه با بیدارشدن از خواب، احساس اجبار یا ناراحتی شدید همراه است، از متخصص کمک بگیرید

ورزش برای کاهش اشتها

اشتهای کاذب و کاهش وزن

کنترل اشتهای کاذب ممکن است به کاهش خوردن بی‌برنامه کمک کند، اما کاهش وزن فقط به سرکوب اشتها وابسته نیست، کیفیت رژیم، مقدار کل انرژی، فعالیت بدنی، خواب، بیماری‌های زمینه‌ای و داروها نیز اهمیت دارند

رژیم‌های بسیار کم‌کالری یا حذف کامل گروه‌های غذایی ممکن است در کوتاه‌مدت عدد وزن را تغییر دهند، اما می‌توانند گرسنگی، ولع و بازگشت وزن را تشدید کنند، برنامه کاهش وزن باید قابل‌اجرا و متناسب با شرایط فرد باشد

قرص‌ها و مکمل‌های کاهش اشتها

داروهای تجویزی مدیریت وزن برای افراد واجد شرایط و تنها زیر نظر پزشک استفاده می‌شوند، این داروها از نظر سازوکار، اثربخشی، منع مصرف و عوارض یکسان نیستند و نباید توصیه‌های مربوط به یک دارو را به همه محصولات تعمیم داد

مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی کاهش اشتها نیز الزاماً بی‌خطر یا مؤثر نیستند، برخی ممکن است حاوی محرک‌ها باشند، با داروها تداخل داشته باشند یا ترکیب آن‌ها با برچسب محصول مطابقت نداشته باشد، از خرید یا مصرف خودسرانه محصولاتی که وعده کاهش وزن سریع می‌دهند خودداری کنید

خواب برای کاهش اشتها

چه زمانی باید به پزشک یا متخصص مراجعه کنیم؟

در موارد زیر، بررسی تخصصی به‌جای تکیه بر راهکارهای خانگی مناسب‌تر است

  • افزایش ناگهانی، شدید یا مداوم اشتها بدون علت روشن
  • کاهش یا افزایش ناخواسته وزن
  • تشنگی زیاد، تکرر ادرار، لرزش، تعریق، تپش قلب یا ضعف
  • شروع علائم پس از مصرف یا تغییر دوز یک دارو
  • خوردن مقدار زیاد غذا در مدت کوتاه همراه با احساس ازدست‌دادن کنترل
  • خوردن پنهانی، احساس شرم یا گناه شدید، استفراغ عمدی یا استفاده از ملین
  • تأثیر رفتار خوردن بر کار، تحصیل، روابط یا سلامت روان

اختلال پرخوری دوره‌ای یک مشکل واقعی و قابل‌درمان است، تشخیص آن باید توسط متخصص انجام شود و صرف داشتن اشتهای کاذب به معنای ابتلا به این اختلال نیست

سؤالات متداول درباره اشتهای کاذب

آیا آب خوردن اشتهای کاذب را از بین می‌برد؟

آب می‌تواند در صورت تشنگی مفید باشد و مکث کوتاهی پیش از تصمیم به خوردن ایجاد کند، اما راه‌حل قطعی اشتهای کاذب نیست و نباید جای وعده غذایی مورد نیاز بدن را بگیرد

آیا اشتهای کاذب همان خوردن هیجانی است؟

خوردن هیجانی یکی از علت‌های رایج خوردن بدون گرسنگی است، اما همه موارد اشتهای کاذب هیجانی نیستند و محرک‌های محیطی، عادت، کم‌خوابی یا رژیم محدود نیز می‌توانند نقش داشته باشند

چرا بعد از غذا هوس شیرینی می‌کنیم؟

این میل می‌تواند به عادت، دسترسی، انتظار ذهنی برای دسر، لذت‌جویی یا ناکافی‌بودن وعده مرتبط باشد، ثبت الگو و بررسی ترکیب وعده کمک می‌کند علت شخصی روشن‌تر شود

آیا کم‌خوابی اشتها را زیاد می‌کند؟

کم‌خوابی با افزایش احساس گرسنگی، دریافت انرژی و تمایل به غذاهای پرانرژی ارتباط دارد، بنابراین اصلاح خواب بخشی از مدیریت اشتهاست، هرچند تنها عامل تعیین‌کننده نیست

جمع‌بندی

اشتهای کاذب معمولاً به میل خوردن بدون نشانه روشن گرسنگی فیزیولوژیک اشاره دارد و می‌تواند با احساسات، خواب، عادت، محیط یا الگوی نامنظم غذاخوردن ارتباط داشته باشد، وعده‌های متعادل، خواب کافی، مدیریت محیط، خوردن آگاهانه و شناخت محرک‌های شخصی از کاربردی‌ترین راه‌های کنترل آن هستند

اگر افزایش اشتها مداوم یا ناگهانی است، با علائم جسمی دیگری همراه شده یا هنگام خوردن احساس کنترل ندارید، ارزیابی پزشکی یا روان‌شناختی را جایگزین خوددرمانی کنید

بروزترین مقالات در شبکات اجتماعی