مجله حس‌تازگی

تغذیه پایدار چیست و چه فواید و عوارضی دارد

مطالعه '5

۱۴۰۴/۲/۱۵

293

تغذیۀ پایدار چیست؟

از دید فائو، رژیم غذایی پایدار به دسته ای از رژیم ها گفته می شود که اثرات زیست‌محیطی کمی داشته باشند و به امنیت غذا، تغذیه وزندگی سالم برای نسل‌های کنونی و آتی کمک کنند. در واقع پایداری زیست‌محیطی، اقتصادی، سلامتی، تغذیه‌ای و سایر ابعاد مرتبط را در بر خواهد گرفت. این نوع رژیم، حمایتی است، به تنوع زیستی و اکوسیستم احترام می گذارد، از نظر فرهنگی قابل قبول و در دسترس است، از نظر اقتصادی منصفانه و مقرون به صرفه است، از نظر تغذیه ای کافی، ایمن و سالم است، بهینه سازی منابع انسانی و طبیعی را هم به همراه دارد². این محدودیت براساس شیوه هایی چیده می شود که نیاز جامعه را برآورده می کنند و در عین حال از پایه فیزیکی و بقای طولانی مدت از محیط زیست، پشتیبانی می کند.¹

در 2019 کمیسیون EAT- lancet با حضور 37 متخصص از 16 کشور به بررسی این موارد پرداخت. شواهد اهداف تغذیۀ پایدار را مشخص کردند:

مردم؛ رژیم سلامت: الگوی غذایی منعطفی که همه گروه ها را در بر می گیرد: مصرف بیشترِ سبزیجات، میوه ها، غلات کامل، حبوبات، مغزدانه ها، روغن های غیراشباع، مصرف کم تا متوسط غذاهای دریایی و گوشت ماکیان، به حداقل رساندن مصرف گوشت قرمز، حذف گوشت های فرآوری شده، شکر افزوده، غلات تصفیه شده، سبزیجات نشاسته ای. هدف کلی کاهش مرگ و میر است. هدف غذایی کاهش 50% مصرف شکر و گوشت قرمز و دوبرابر کردن مصرف میوه، سبزی و حبوبات است.
کرۀ زمین؛ تولید غذایی پایدار: باید اقداماتی برای شش بخش ایجاد شود؛ کاهش تغییرات اقلیمی (گازهای گلخانه ای)، تغییر سیستم زمین (سطح زیر کشت)، استفاده از آب آشامیدنی، از دست دادن تنوع زیستی (با توجه به سرعت انقراض گونه ها)، چرخه نیتروژن و فسفر (با توجه به کودهای استفاده شده).

مهم است که تولیدات کشاورزی، تمرکز را از کمیت بردارند و بر سالم بودن موادغذایی متمرکز شوند. از تکنولوژی برای دورریز زراعی کمتر، تصحیح جذب کربن، حفط تنوع زیستی، زراعت و شکار با توجه به اکوسیستم استفاده شود و هدف کاهش 50% هدررفت آب و مواد غذایی باشد¹.

تغذیه_پایدار_چیست_حس_تازگی

تغذیۀ پایدار چه فوایدی دارد؟

سیستم غذایی پایدار، علاوه بر حفظ تنوع زیستی، کمک به اکوسیستم، کاهش گازهای گلخانه ای، حفظ منابع و آب، موجبِ ارتقای سلامت، کاهش مرگ و میر انسان ها هم می شود^1-3، به علاوه موجب کاهش احتمال ابتلا به دیابت و بیماری قلبی می شود، تا سال 2050 ممکن است بتواند 6-10% مرگ و میر را کم کند و 29-70% گازهای گل خانه ای را هم کم کند⁴.

هدف از رژیم تغذیۀ پایدار چیست؟

علت اهمیتِ ثبات و پایداریِ غذا، شرایط فعلی کرۀ زمین است؛ چون بیش از سه بیلیون نفر در جهان نوعی از سوءتغذیه را دارند و بخش اعظم هفت میلیارد نفر دنیا، از نظر غذایی فقیر و پیرو رژیم کم کیفیت و سطح پایین هستند. این در حالی است که جمعیت جهان به سرعت در حال افزایش است و پیش بینی شده تا 2050 حداقل ده میلیارد نفر خواهیم بود. پس باید نگران تامین غذای این جمعیت باشیم تا مطمئن باشیم در آینده غذا در دسترس همه هست غذای باکیفیت و مغذی. در دورۀ زمین شناسی کنونی، انسان بیشترین تاثیر خود را از بدو خلقتش، بر سیاره دارد به همین دلیل، اسم دورۀ فعلی هم توسط دانشمندان، Anthropocence گذاشته شده است؛ بالاترین میزان زراعت، بیشترین تغییر زیست‌محیطی را ایجاد کرده از تغییر اقلیم، جنگل و بیابان زدایی گرفته تا آسیب به صخره های ساحلی و اکوسیستم های دریایی. تولیدات غذایی 30% گازهای گلخانه ای را موجب می شود، بخش دام به تنهایی 14.5% (نیمی از) انتشار گاز را به عهده دارد، 40% کل زمین های جهان را اشغال کرده ایم، 70% آب شیرین را استفاده می کنیم، بزرگترین عامل انقراض گونه ها هستیم، عامل اوتروفیکاسیون و مناطق مرده دریاچه ها و سواحل، 60% ذخایر ماهی و غذای دریایی را تخلیه کرده ایم، 33% آنها را بیش-صیدی مورد تهدید قرار داده و فقط 7% آن متعادل صید شده است¹.

عوارض رژیم تغذیۀ پایدار چیست؟

در زمینۀ چالش های اجرا و پیاده سازی، این نوع تبدیل در تمامی سطوح، هزینه بر و وقت گیر است. نیازمند مدیریت و کنترل محدودیت هاست. باید با اطلاعات و پیشرفت تکنولوژی همگام باشد. نیاز به همکاری جهانی دارد و همۀ این موارد اجرای آن را سخت و در مواردی حداقل فعلاً، غیرممکن می سازند.

در زمینه نقائص رژیمی، گفته می شود این رژیم همۀ نیاز بدن به میکرونوترینت هایی مثل روی، کلسیم، ید، ویتامین های B12, A,D را تامین نمی کند و به طور خاص بهتر است بچه های در سنین رشد، زنان در سنین باروری و افراد در دورۀ میانسالی از آن استفاده نکنند. البته پیشنهاداتی مبنی بر غنی‌سازی زیستی مواد غذایی گیاهی (میوه، سبزی، حبوبات) مطرح شد اما سوای اینکه آیا این راه نتیجه می دهد و جذب خوب رخ می دهد، خودِ این امر به سبب ایجاد استرس زیست‌محیطی برای خاک و آب، با اصول این رژیم مغایر است⁵.