مجله حس‌تازگی

ساده ترین روش درمان کم خونی و فقر آهن

مطالعه '10

۱۴۰۴/۲/۲۴

230

فقر آهن و کم‌خونی چیست

گلبول های قرمز خون، حاملِ هموگلوبین اند، نوعی پروتئین که از آهن ساخته شده و حامل اکسیژن از ریه ها به همۀ اندام ها و سلول های بدن است. کم‌خونی به شرایطی گفته می شود که تولید و تعدادِ گلبول های قرمز یا هموگلوبینِ خون کمتر از میزان طبیعی باشد. در آزمایش خون مردان هموگلوبین حداقل باید 13.5 میلی گرم در دسی لیتر و در زنان حداقل 12 باشد^1و7. در شرایطِ کم خونی تامین اکسیژنِ کافی برای سلول ها دچار مشکل می شود چون حامل اکسیژن یا گلبول قرمز کم است¹. طبق آمارِ WHO، 40% کودکان 6 تا 59 ماهه، 37% زنان باردار، 30% طنان سن 14-49 سال مبتلا به کم خونی اند³.

چند نوع کم خونی داریم؛ متداول ترین آنها کم خونی فقر آهن است، نوع دوم کم خونی کمبود ویتامین B12 است، بعدی کم خونی مگالوبلاستیک که ناشی از کمبود فولیک‎اسید می باشد و در نهایت کم خونی همولیتیک. اساساً درمان به شدت و علت بستگی دارد اما در راستای ساخت گلبول قرمز و هموگلوبینِ کافی است. کم خونیِ خفیف شرایط قابل درمانی دارد و در موارد شدید هم درمان های کلی تری تعریف شده اند^1-3.

علائم فقر آهن یا کم‌خونی چیست

زنان در دورۀ باروری و بارداری، افرادی که از منابع غذایی آهن به اندازۀ کافی استفاده نمی کنند و کسانی که دوره ای از جراحی، آسیب یا از دست دادن خون را از سر گذرانده اند بیشتر در کعرض خطرند. علائم متداول کم خونی خصوصاً فقر آهن حس خستگی، ضعف، تنگی نفس، سرگیجه، سردرد، ضربان قلب نامنظم هستند^1و2.

چه عواملی باعث کم‎ خونی می شود

کم خونی شروع، شدت، روند درمان و شرایط خیلی متفاوتی دارد. می تواند ناگهانی بروز یابد یا در طول زندگی با فرد همراه باشد، می تواند به دلیل رژیم غذایی نادرست یا با سبب دارو باشد، ممکن است مزمن باشد یا هیچ وقت کاملاً درمان نشود، می تواند ارثی باشد یا نشانۀ بیماری هایی مثل سرطان، خونریزی معده، عفونت یا التهاب، بیماری کلیه یا تیروئید یا نوعی خودایمنی باشد^1و2. در همه موارد کم خونی فقر آهن، یا آهن کافی به بدن فرد نمی رسد یا بدنِ او نمی تواند از آهن به درستی استفاده کند.

غذاهای مفید برای کم‌خونی

همۀ منابع غذاییِ آهن هِم و غیرِ هِم برای درمان کم خونی مفیدند. سبزیجات برگ سبز، انواع گوشت به خصوص گوشت قرمز، گوشت مرغ و ماکیان، غذاهای دریایی، جگر، دل، قلوه، زبان گاو، لوبیاها، مغز دانه ها و دانه ها حاوی نوعی آهن اند. به علاوه منابع ویتامین C (مرکبات، گوجه فرنگی، توت فرنگی)و منابع بتاکاروتن (فلفل قرمز، زردآلو، چغندر)، منابع فولات (مرکبات، لوبیاها، غلات کامل)، غذاهای غنی شده با آهن، به ساخت گلبول های قرمز کمک می کنند⁴.

راه_درمان_فقر_آهن_و_کم_خونی_حس_تازگی

معرفی چند غذای مفید برای درمان و پیشگیری از کم‌خونی

تغذیه نقش مهم و گاه تعیین‌کننده‌ای در درمان و پیشگیری از کم‌خونی دارد، به‌ویژه در نوع فقر آهن که در میان زنان، کودکان و نوجوانان بسیار شایع است. مصرف منظم غذاهایی سرشار از آهن، ویتامین B12، اسید فولیک و ویتامین C می‌تواند به بهبود وضعیت خون‌سازی کمک کند و سطح هموگلوبین را در بدن به تعادل برساند. در ادامه با چند غذای خوشمزه، مغذی و مؤثر در تقویت خون آشنا می‌شوید:

خوراک جگر با سبزیجات معطر

جگر یکی از غنی‌ترین منابع آهن همِ (نوعی از آهن که جذب بالایی دارد) است و برای افرادی با کم‌خونی شدید، انتخابی ایده‌آل محسوب می‌شود. ترکیب آن با سبزیجات تازه مانند جعفری یا گشنیز و چاشنی‌هایی مثل لیموترش، هم طعم را متعادل می‌کند و هم جذب آهن را افزایش می‌دهد.

عدسی با لیمو

عدس سرشار از آهن گیاهی و اسید فولیک است و ترکیب آن با ویتامین C (مثلاً آب لیمو ترش تازه)، باعث جذب بهتر آهن در بدن می‌شود. این غذا به‌ویژه برای وعده‌ی صبحانه یا شام سبک بسیار مناسب است و سیرکنندگی بالایی هم دارد.
طرز تهیه عدسی مقوی

خورشت اسفناج با گوشت قرمز یا لپه

اسفناج سرشار از آهن، اسید فولیک و فیبر است و وقتی با منابع آهن حیوانی مانند گوشت یا منابع پروتئینی گیاهی مانند لپه ترکیب می‌شود، غذایی کامل برای تقویت خون خواهد بود. می‌توانید آن را با برنج قهوه‌ای یا نان سبوس‌دار سرو کنید تا ارزش غذایی بیشتری داشته باشد.
دستور تهیه خورشت اسفناج

دلمه برگ مو با گوشت و برنج

دلمه از غذاهایی است که نه‌تنها غنی از آهن و ویتامین‌های گروه B است، بلکه با داشتن سبزیجات، گوشت و برنج، یک وعده‌ی متعادل و کامل محسوب می‌شود. در صورت تمایل، می‌توانید مقداری کشمش یا رب انار نیز به آن اضافه کنید تا هم طعم بهتر شود و هم جذب آهن افزایش یابد.
طرز تهیه دلمه برگ مو

سوپ جو با سبزیجات

این سوپ سرشار از آهن، فیبر، پروتئین و ویتامین‌های مفید است و برای کودکان، سالمندان یا افرادی که در حال بهبود از کم‌خونی هستند، انتخابی نرم، خوش‌هضم و مقوی است.
دستور پخت سوپ جو مقوی

نکات مهم برای جذب بهتر آهن از غذاها:

- مصرف منابع ویتامین C مانند آب‌لیمو، پرتقال، فلفل دلمه‌ای و گوجه‌فرنگی همراه با غذاهای حاوی آهن، جذب آن را افزایش می‌دهد.
- نوشیدن چای یا قهوه بلافاصله بعد از غذا می‌تواند جذب آهن را کاهش دهد؛ بهتر است مصرف آن‌ها را یک ساعت بعد از غذا انجام دهید.
- افزودن مواد طبیعی مانند زیره سیاه، زردچوبه و دارچین به غذاها، علاوه بر طعم بهتر، به تقویت خون‌سازی کمک می‌کنند.

راه_درمان_فقر_آهن_و_کم_خونی_حس_تازگی_1

نکات تغذیه ای برای فقر آهن و کم‌خونی

برای برطرف کردن کم خونی، علاوه بر اصلاح رژیم غذایی، لازم است مکمل مورد نیاز طبق نظر پزشک استفاده شود؛ برای کم خونی فقر آهن، مکمل آهن؛ برای کم خونی مگالوبلاستیک مکمل فولیک‌اسید؛ برای کم خونی کمبود B12، مکمل B12 طبق نظر پزشک باید مصرف شود. به علاوه داشتن فعالیت بدنی و نوشیدنِ آبِ کافی لازم است².

جهت پیشگیری از ابتلا یا تشدید کم خونی، استفاده از منابع آهن هم و غیر هم (گوشت قرمز، سبزیجات برگ سبز تیره، میوه ها و مغزدانه ها)، منابع فولیک اسید (آب مرکبات، سبزیجات سبز تیره، حبوبات) و B12 (گوشت و لبنیات) مفید است⁷.

توصیه شده مصرف منابع آهن، همزمان با منابع ویتامین C، B9 و بتاکاروتن صورت بگیرد، تا جذب آهن افزایش پیدا کند⁴^5,.

غذاهای مضر برای فقر آهن و کم‌خونی

مواد غذایی منبع نوعی آهن، نباید با قهوه، چای، شکلات تلخ، توفو، آجیل سویا، تخم مرغ، منابع اگزالات و لبنیات همزمان مصرف شوند چون جذب آهن کاهش می یابد^4,6.