آیا کربوهیدرات ها چاق کننده هستند؟
۱۴۰۴/۶/۱۷
مجله حستازگی
الکترولیت چیست و چه تاثیر و عملکردی بر بدن ما دارند
مطالعه '8
۱۴۰۳/۱۲/۲
246
الکترولیتها مواد معدنی موجود در خون و سایر مایعات بدن هستند که بار الکتریکی دارند. الکترولیتها از راههای مختلف بر عملکرد بدن تأثیر میگذارند. ازجمله مواردی که الکترولیتها بر آنها تأثیرگذارند میتوان به تنظیم مقدار آب موجود در بدن، اسیدیته خون و عملکرد اعصاب و ماهیچهها اشاره کرد.
در این مقاله از وبسایت حستازگی به شناخت الکترولیتها، فواید آنها برای بدن، مواد غذایی حاوی الکترولیتها، مقدار موردنیاز روزانه هرکدام از الکترولیتها و علائم بیتعادلی الکترولیتها در بدن میپردازیم.
الکترولیت چیست
الکترولیت اصطلاحی است که برای نامیدن ذرات حامل بار الکتریکی مثبت یا منفی بهکار میرود. در تغذیه، این اصطلاح به مواد معدنی ضروری موجود در خون، عرق و ادرار اطلاق میشود. وقتی این مواد معدنی طی فرایندهای متابولیک در مایعی حل میشوند، الکترولیتها یا یونهای مثبت یا منفی را تشکیل میدهند.
الکترولیتها برای انجام فرایندهای حیاتی بدن ازجمله هدایت تکانههای عصبی، انقباض ماهیچهها، آبرسانی و تنظیم سطح pH خون بسیار اهمیت دارند. الکترولیتها برای حفظ سلامت بدن باید بهاندازه کافی از طریق مواد غذایی دریافت شوند.
انواع الکترولیتها
الکترولیتهای موجود در بدن عبارتاند از سدیم، پتاسیم، کلرید، کلسیم، منیزیم، فسفات و بیکربنات. این الکترولیتها باید در حد تعادل در بدن موجود باشند. سطح بالا یا پایین آنها عملکرد طبیعی بدن را مختل میکند و میتواند منجر به عوارض شدید یا حتی مرگ شود. در ادامه به بررسی هرکدام از این الکترولیتها میپردازیم.
-
سدیم
سدیم یکی از الکترولیتهای ضروری در مایع خارج سلولی است. وظیفه سدیم حفظ حجم مایع خارج سلولی و تنظیم پتانسیل غشایی سلولها است. سدیم همراه با پتاسیم بهعنوان بخشی از فرایند انتقال فعال در غشای سلولی مبادله میشود. تنظیم سدیم در کلیهها انجام میشود.
در میان اختلالات الکترولیتی، کاهش سدیم خون یا هیپوناترمی شایعترین است. هیپوناترمی تظاهرات عصبی دارد و باعث علائمی مانند سردرد، گیجی، حالت تهوع و هذیان در فرد میشود. افزایش سطح سدیم خون یا هیپرناترمی علائمی از قبیل تنفس تند یا تاکیپنه، مشکل خواب و بیقراری ایجاد میکند.
-
پتاسیم
پتاسیم عمدتاً یونی درونسلولی است. اختلال سطح پتاسیم خون ممکن است منجر به آریتمی قلبی شود. کاهش پتاسیم خون یا هیپوکالمی زمانی رخ میدهد که سطح پتاسیم سرم کمتر از ۳٫۶ میلیمول در لیتر باشد.
از ویژگیهای هیپوکالمی میتوان به ضعف، خستگی و انقباض عضلانی اشاره کرد. افزایش سطح پتاسیم خون یا هیپرکالمی زمانی رخ میدهد که سطح سرمی پتاسیم بالای ۵٫۵ میلیمول در لیتر باشد که میتواند منجر به آریتمی شود. گرفتگی عضلانی، ضعف عضلانی، آسیب عضلات اسکلتی یا رابدومیولیز و تخریب بافت عضلانی یا میوگلوبینوری ممکن است نشانه هیپرکالمی باشند.
-
کلسیم
کلسیم نقش فیزیولوژیکی مهمی در بدن دارد؛ زیرا در شکلگیری استخوان، انقباض ماهیچهها، انتقال تکانههای عصبی، لختهشدن خون و ترشح هورمونها نقش دارد. رژیم غذایی منبع اصلی دریافت کلسیم موردنیاز بدن است.
جذب کلسیم در روده توسط فرم فعال هورمونی ویتامین D که ۱۲۵-دی هیدروکسی ویتامین D۳ است، کنترل میشود. کاهش کلسیم خون یا هیپوکلسمی در شرایطی همچون کمبود ویتامین D یا کمکاری پاراتیروئید روی میدهد؛ حالآنکه افزایش کلسیم خون یا هیپرکلسمی در پرکاری غده پاراتیروئید یا هیپرپاراتیروئیدیسم مشاهده میشود.
 (1).jpg)
-
بیکربنات
کلیهها عمدتاً غلظت بیکربنات را تنظیم کرده و تعادل اسید و باز را در بدن حفظ میکنند. اسهال معمولاً منجر به کاهش بیکربنات و باعث عدم تعادل اسید و باز در بدن میشود. بسیاری از اختلالات مرتبط با کلیه میتوانند منجر به متابولیسم نامتعادل بیکربنات و در نتیجه افزایش بیکربنات در بدن شوند.
-
منیزیم
منیزیم یک کاتیون درونسلولی است که در فرایند تولید انرژی (ATP)، عملکرد مناسب ماهیچهها، عملکرد عصبی و آزادسازی انتقالدهندههای عصبی نقش دارد. کاهش منیزیم خون یا هیپومنیزیمی زمانی رخ میدهد که سطح سرمی منیزیم کمتر از ۱٫۴۶ میلیگرم در دسیلیتر باشد. مصرف زیاد الکل، ابتلا به بیماریهای گوارشی و نارسایی کلیه ممکن است منجر به هیپومنیزیمی شود که معمولاً با اختلال ضربان قلب، ظاهر میشود. هیپومنیزیمی ممکن است در اثر استفاده از برخی داروها مانند امپرازول نیز ایجاد شود.
-
کلرید
کلرید آنیونی است که عمدتاً در مایع خارج سلولی یافت میشود. کلیهها عمدتاً سطح کلرید سرم را تنظیم میکنند. افزایش کلرید سرم یا هیپرکلرمی میتواند بهدلیل ازدستدادن بیکربنات از دستگاه گوارش رخ دهد؛ حالآنکه کاهش کلرید خون یا هیپوکلرمی در آسیبهای گوارشی مانند استفراغ یا نارسایی احتقانی قلب روی میدهد.
-
فسفر
فسفر کاتیون موجود در مایع خارج سلولی است. 85 درصد از کل فسفر بدن در استخوانها و دندانهاست؛ بافت نرم حاوی ۱۵ درصد باقیمانده است. فسفات نقش مهمی در مسیرهای متابولیک دارد و عدم تعادل فسفات بیشتر بهدلیل یکی از این سه مورد است؛ اختلال در دریافت رژیم غذایی، اختلالات گوارشی و اختلال در دفع کلیوی.
الکترولیت چه فایدهای دارد
الکترولیتها برای حفظ سلامت بدن نقش مهمی دارند که در ادامه به آنها میپردازیم:
-
عملکرد سیستم عصبی
مغز سیگنالهای الکتریکی را از طریق سلولهای عصبی ارسال میکند تا با سلولهای سراسر بدن ارتباط برقرار کند. این سیگنالها تکانههای عصبی نامیده میشوند و با تغییر بار الکتریکی غشای سلولهای عصبی تولید میشوند.
تغییر بار الکتریکی این سلولها بهدلیل حرکت الکترولیت سدیم در سراسر غشای سلول عصبی رخ میدهد. هنگامی که این اتفاق میافتد، یک واکنش زنجیرهای ایجاد میشود و یونهای سدیم بیشتری را در طول آکسون سلول عصبی حرکت میدهد.
-
عملکرد عضلانی
الکترولیت کلسیم برای انقباض عضلانی موردنیاز است و باعث میشود فیبرهای عضلانی بلغزند و با کوتاهشدن و انقباض عضله، روی یکدیگر حرکت کنند. منیزیم نیز در این فرایند موردنیاز است و باعث میشود فیبرهای عضلانی بتوانند دوباره به حالت قبل بازگردند و عضلات پس از انقباض شل شوند.
-
هیدراتاسیون مناسب
آب باید در مقدار مناسب هم در داخل و هم در خارج از سلولهای بدن موجود باشد. الکترولیتها، بهویژه سدیم، از طریق اسمز به حفظ تعادل مایعات در بدن کمک میکنند. اسمز فرایندی است که در آن آب از طریق دیواره غشای سلولی از محلول رقیق (محلول دارای آب بیشتر و الکترولیت کمتر) به سمت محلول غلیظتر (محلول دارای آب کمتر و الکترولیت بیشتر) حرکت میکند. این فرایند از پُرشدن یا چروکشدن بیشازحد سلولها بهدلیل پُرآبی یا کمآبی، جلوگیری میکند.
-
سطح pH
برای سالمماندن، بدن باید PH داخلی خود را تنظیم کند. pH میزان اسیدی یا قلیاییبودن یک محلول است. pH بدن، توسط بافرهای شیمیایی یا اسیدها و بازهای ضعیف تنظیم میشود؛ بهعنوانمثال، اسیدیته خون طوری تنظیم میشود که در pH حدود ۷٫۳۵ تا ۷٫۴۵ باقی بماند. اگر pH خون تغیر کند، بدن نمیتواند بهدرستی کار کند و فرد بدحال میشود. حفظ تعادل الکترولیتها برای حفظ سطح pH خون ضروری است.
مواد غذایی حاوی الکترولیت چیست
بهترین راه برای حفظ تعادل الکترولیتها پیروی از یک رژیم غذایی سالم است. منابع غذایی اصلی الکترولیتها میوهها و سبزیها هستند. در زیر برخی از مواد غذایی که الکترولیتها را تأمین میکنند، آورده شده است.
- ترشی، پنیر و نمک خوراکی، غذاهای کنسرو شده، مانند سوپ و سبزیها، حاوی الکترولیت سدیم هستند؛
- نمک خوراکی الکترولیت کلرید دارد.
- میوهها و سبزیهایی مانند موز، آووکادو و سیبزمینی، اسفناج، کلمپیچ، کلمبروکلی، لوبیا، توتفرنگی، هندوانه، کشمش، مرکبات و گوجهفرنگی حاوی الکترولیت پتاسیم هستند.
- محصولات لبنی از قبیل شیر، ماست و همچنین محصولات پروتئینی از قبیل ماهی، بوقلمون، مرغ و گوشت گوساله حاوی الکترولیت فسفر هستند.
- دانهها و مغزها مانند بادام و بادامزمینی حاوی الکترولیت منیزیم هستند.
- محصولات لبنی، جایگزینهای لبنیات غنیشده، سویا، توفو و سبزیهای برگ سبز هم کلسیم دارند.
الکترولیتهایی مانند بیکربنات بهطور طبیعی در بدن شما تولید میشوند، بنابراین لازم نیست نگران گنجاندن آنها در رژیم غذایی خود باشید.
میزان الکترولیت موردنیاز
بدن معمولاً میتواند الکترولیتها را بهطور مؤثر تنظیم کند و آنها را در سطح مناسب نگه دارد؛ اما در برخی شرایط، مانند استفراغ و اسهال که ازدستدادن الکترولیت بیشازحد است، دریافت محلول آبرسان و حاوی الکترولیت میتواند مفید باشد. مقدار موردنیاز این نوع محلول به مقدار ازدسترفتن الکترولیتها از بدن بستگی دارد. بهطورکلی مقدار موردنیاز روزانه الکترولیتها به شرح زیر است.
- سدیم: ۲ تا ۴ میلیاکیوالان بر کیلوگرم در روز
- پتاسیم: ۱ تا ۳ میلیاکیوالان بر کیلوگرم در روز
- کلسیم: ۰٫۵ تا ۲٫۵ میلیاکیوالان بر کیلوگرم در روز
- منیزیم: ۰٫۲۵ تا ۰٫۵ میلیاکیوالان بر کیلوگرم در روز
- فسفر: ۱ تا ۲ میلیمول بر کیلوگرم در روز
علائم عدم تعادل الکترولیت در بدن چیست
در برخی شرایط، سطح الکترولیتهای موجود در خون ممکن است کاهش یا افزایش یابد و باعث عدم تعادل الکترولیتها شود. اختلال در الکترولیتها میتواند اثرات مضری بر سلامتی داشته و حتی در موارد نادر میتواند کشنده باشد.
عدم تعادل الکترولیت اغلب بهدلیل کمآبی ناشی از گرمای بیشازحد، استفراغ یا اسهال رخ میدهد. برخی از بیماریها، ازجمله بیماری کلیوی، اختلالات خوردن و صدماتی مانند سوختگیهای شدید و همچنین مصرف برخی داروها مانند دیورتیکها (داروهای مدر) نیز میتوانند باعث عدم تعادل الکترولیتها شوند.
عدم تعادل خفیف الکترولیتها ممکن است هیچ علامتی ایجاد نکند و فقط از طریق آزمایش خون تشخیص داده شود؛ اما عدم تعادل متوسط یا شدید الکترولیتها علائمی ایجاد میکند که عبارتاند از
- تحریکپذیری
- خشکی دهان و تشنگی
- بیقراری
- سردرگمی یا مشکل شناختی
- ضعف یا اسپاسم عضلانی
- بیحسی یا گزگز
- خستگی
- تپش قلب
- یبوست
- حالت تهوع یا استفراغ
- ضربان قلب آهسته یا نامنظم
- مشکل در تنفس
- فشارخون پایین یا بالا
- خارش
- سردرد
- تشنج
جمعبندی: الکترولیتها و اهمیتشان در بدن
الکترولیتها مواد معدنیای هستند که برای عملکرد سیستم عصبی، ماهیچهها و حفظ pH بدن حیاتیاند. اکثر مردم نیاز خود به الکترولیتها را از طریق پیروی از یک رژیم غذایی متعادل تأمین میکنند؛ بااینحال در صورت کمآبی بدن بهدلیل ابتلا به برخی از بیماریها از قبیل بیماریهای کلیوی، اسهال یا استفراغ یا قرارگرفتن در معرض گرمای شدید ممکن است عدم تعادل الکترولیتها رخ دهد. در این شرایط مصرف کافی آب، مایعات و مواد غذایی حاوی الکترولیتها برای حفظ سطح الکترولیتهای بدن در محدوده طبیعی ضروری است.
_000%20(1).jpg&w=384&q=75)
