مجله حس‌تازگی

همه چیز درباره منگنز در بدن که باید بدانید

همه چیز درباره منگنز در بدن که باید بدانید

مطالعه '8

۱۴۰۳/۹/۳۰

2202

منگنز یک ماده معدنی ضروری و کم‌مقدار است که بدن برای فعالیت بعضی آنزیم‌ها، متابولیسم مواد مغذی، تشکیل استخوان و دفاع آنتی‌اکسیدانی به آن نیاز دارد  بیشتر افراد با داشتن رژیم غذایی متنوع، منگنز کافی دریافت می‌کنند و کمبود واقعی آن در انسان نادر است  در مقابل، مصرف خودسرانه مکمل یا مواجهه شغلی با مقدار زیاد منگنز می‌تواند برای سیستم عصبی خطر ایجاد کند

پاسخ کوتاه

منگنز ویتامین نیست، بلکه یک ماده معدنی کمیاب است  غلات کامل، حبوبات، مغزها، چای، سبزی‌های برگ سبز و بعضی میوه‌ها از منابع آن هستند  نشانه‌های کمبود منگنز در انسان به‌طور قطعی تعریف نشده‌اند و آزمایش منگنز خون نیز معمولاً برای بررسی تغذیه روزمره درخواست نمی‌شود  بنابراین تشخیص کمبود و مصرف مکمل باید با نظر پزشک انجام شود

منگنز چیست

منگنز یک عنصر معدنی است که بدن فقط به مقدار کمی از آن نیاز دارد  این ماده به‌عنوان کوفاکتور عمل می‌کند؛ یعنی به فعالیت تعدادی از آنزیم‌ها کمک می‌کند  این آنزیم‌ها در تجزیه و استفاده از کربوهیدرات‌ها، پروتئین‌ها و چربی‌ها، تشکیل بافت همبند و استخوان، انعقاد طبیعی خون و محافظت سلولی نقش دارند

بدن انسان حدود ۱۰ تا ۲۰ میلی‌گرم منگنز دارد و بخشی از آن در استخوان‌ها ذخیره شده است  کبد، پانکراس، کلیه و مغز نیز مقادیری از آن را در خود دارند  بیشتر منگنز جذب‌شده از راه صفرا و مدفوع دفع می‌شود و دفع ادراری آن بسیار کم است

نقش منگنز در بدن چیست

کمک به متابولیسم مواد مغذی

منگنز برای فعالیت آنزیم‌هایی لازم است که در متابولیسم اسیدهای آمینه، گلوکز، کربوهیدرات‌ها و کلسترول شرکت می‌کنند  این نقش فیزیولوژیک به معنای آن نیست که مصرف مکمل منگنز باعث افزایش سوخت‌وساز یا کاهش وزن می‌شود

مشارکت در دفاع آنتی‌اکسیدانی

منگنز بخشی از آنزیم سوپراکسید دیسموتاز میتوکندری است  این آنزیم در کنترل بعضی مولکول‌های واکنش‌پذیر و محافظت از سلول‌ها در برابر استرس اکسیداتیو نقش دارد  وجود این نقش طبیعی در بدن، مکمل منگنز را به درمان بیماری‌های ناشی از استرس اکسیداتیو تبدیل نمی‌کند

کمک به تشکیل استخوان و غضروف

تعدادی از آنزیم‌های وابسته به منگنز در ساخت اجزای استخوان و غضروف نقش دارند  با این حال، شواهد کافی وجود ندارد که مکمل منگنز به‌تنهایی تراکم استخوان را افزایش دهد یا پوکی استخوان را درمان کند  سلامت استخوان به مجموعه‌ای از عوامل مانند کلسیم، ویتامین D، پروتئین، فعالیت بدنی و وضعیت هورمونی وابسته است

نقش در ساخت کلاژن و ترمیم زخم

منگنز در فعالیت آنزیمی دخیل است که برای تولید پرولین اهمیت دارد و پرولین یکی از اجزای ساخت کلاژن است  این ارتباط زیستی به معنی اثبات اثر مکمل منگنز برای تسریع ترمیم همه زخم‌ها نیست و زخم‌های دیرترمیم، عفونی یا مرتبط با دیابت نیازمند ارزیابی پزشکی‌اند

نقش در تنظیم قند خون

منگنز در متابولیسم گلوکز و چربی مشارکت دارد، اما مطالعات انسانی درباره ارتباط سطح منگنز با دیابت نتایج یکسانی نشان نداده‌اند  هم سطوح پایین و هم سطوح بالا در بعضی مطالعات با دیابت همراه بوده‌اند و کارآزمایی بالینی کافی برای توصیه مکمل منگنز به‌منظور پیشگیری یا درمان دیابت وجود ندارد

بدن روزانه به چه مقدار منگنز نیاز دارد

برای منگنز به‌دلیل کافی‌نبودن شواهد، مقدار توصیه‌شده روزانه یا RDA تعیین نشده و به‌جای آن از دریافت کافی یا AI استفاده می‌شود  AI مقدار تقریبی دریافت روزانه‌ای است که برای بیشتر افراد سالم کافی در نظر گرفته می‌شود

گروه سنی

مردان

زنان

بارداری

شیردهی

۱ تا ۳ سال

۱٫۲ میلی‌گرم

۱٫۲ میلی‌گرم

—

—

۴ تا ۸ سال

۱٫۵ میلی‌گرم

۱٫۵ میلی‌گرم

—

—

۹ تا ۱۳ سال

۱٫۹ میلی‌گرم

۱٫۶ میلی‌گرم

—

—

۱۴ تا ۱۸ سال

۲٫۲ میلی‌گرم

۱٫۶ میلی‌گرم

۲ میلی‌گرم

۲٫۶ میلی‌گرم

۱۹ سال به بالا

۲٫۳ میلی‌گرم

۱٫۸ میلی‌گرم

۲ میلی‌گرم

۲٫۶ میلی‌گرم

این اعداد برای برنامه‌ریزی دریافت غذایی افراد سالم هستند و دوز مکمل محسوب نمی‌شوند  کودکان، زنان باردار، افراد مبتلا به بیماری کبدی و کسانی که در معرض شغلی منگنز قرار دارند نباید بر اساس این جدول برای خود مکمل تعیین کنند

منگنز در چه غذاهایی وجود دارد

منابع اصلی منگنز بیشتر غذاهای گیاهی هستند  مقدار واقعی این ماده معدنی می‌تواند با نوع محصول، خاک، فرایند تولید، اندازه وعده و روش پخت تغییر کند

ماده غذایی

اندازه وعده

منگنز تقریبی

فندق بوداده

۲۸ گرم

۱٫۶ میلی‌گرم

برنج قهوه‌ای پخته

نصف پیمانه

۱٫۱ میلی‌گرم

نخود پخته

نصف پیمانه

۰٫۹ میلی‌گرم

اسفناج پخته

نصف پیمانه

۰٫۸ میلی‌گرم

آناناس تازه

نصف پیمانه

۰٫۸ میلی‌گرم

جو دوسر پخته

نصف پیمانه

۰٫۷ میلی‌گرم

نان سبوس‌دار

یک برش

۰٫۷ میلی‌گرم

چای سیاه دم‌شده

یک پیمانه

۰٫۵ میلی‌گرم

عدس پخته

نصف پیمانه

۰٫۵ میلی‌گرم

فلفل سیاه

حدود نصف قاشق چای‌خوری

۰٫۲ میلی‌گرم

مقادیر جدول از داده‌های مرجع غذایی ایالات متحده گرفته شده‌اند و برای برآورد عمومی مناسب‌اند  برای دریافت منگنز لازم نیست یک خوراکی خاص را هر روز مصرف کنید؛ ترکیب غلات کامل، حبوبات، مغزها، سبزیجات و میوه‌ها معمولاً نیاز را پوشش می‌دهد

آیا چای و قهوه منبع منگنز هستند

چای می‌تواند بخشی از منگنز رژیم غذایی را تأمین کند و قهوه نیز مقدار کمتری دارد  با این حال، نوشیدن چای بیشتر راه مناسبی برای جبران کمبود احتمالی نیست  به‌ویژه مصرف چای نزدیک وعده‌های غذایی می‌تواند جذب آهن غیرهم را کاهش دهد و مقدار کافئین دریافتی را نیز بالا ببرد

علائم کمبود منگنز در بدن چیست

کمبود منگنز در انسان بسیار نادر است و مجموعه علائم مشخص و قابل اتکایی برای آن تثبیت نشده است  شواهد محدود انسانی نشان می‌دهند دریافت بسیار ناکافی ممکن است با تغییراتی در سلامت استخوان، رشد، پوست و مو، متابولیسم چربی و کربوهیدرات و خلق‌وخو همراه باشد، اما این نشانه‌ها اختصاصی نیستند و بیماری‌ها یا کمبودهای دیگری نیز می‌توانند آن‌ها را ایجاد کنند

  • کاهش معدنی‌شدن استخوان یا اختلال رشد در کودکان در شرایط کمبود شدید
  • بثورات پوستی یا تغییر رنگ مو در برخی گزارش‌های محدود
  • اختلال در تحمل گلوکز یا تغییر در متابولیسم چربی و کربوهیدرات
  • تغییرات خلقی یا افزایش درد پیش از قاعدگی در شواهد محدود

وجود این علائم به معنی کمبود منگنز نیست  مصرف مکمل بدون تشخیص می‌تواند علت اصلی مشکل را پنهان کند و خطر دریافت بیش از حد را افزایش دهد

چه کسانی در معرض کمبود منگنز هستند

براساس داده‌های موجود، گروه مشخصی از افراد سالم به‌طور معمول در معرض کمبود منگنز شناخته نشده‌اند  رژیم‌های بسیار محدود، سوءتغذیه، اختلالات شدید جذب یا تغذیه وریدی طولانی‌مدت می‌توانند وضعیت ریزمغذی‌ها را تحت تأثیر قرار دهند، اما ارزیابی باید جامع باشد و فقط بر منگنز تمرکز نکند

آزمایش منگنز خون چیست

آزمایش منگنز خون برای بررسی معمول وضعیت تغذیه‌ای استفاده نمی‌شود، زیرا سطح منگنز خون متغیر است و همیشه با دریافت غذایی یا ذخایر بدن ارتباط روشنی ندارد  این آزمایش ممکن است در ارزیابی مواجهه شغلی یا محیطی، مسمومیت احتمالی یا بعضی شرایط خاص پزشکی درخواست شود

محدوده گزارش‌شده برای منگنز خون کامل در برخی منابع حدود ۴ تا ۱۵ میکروگرم در لیتر است، اما نوع نمونه، روش آزمایش و محدوده مرجع آزمایشگاه اهمیت دارد  نتیجه باید توسط پزشک و در کنار سابقه شغلی، علائم، وضعیت کبد، آهن و سایر یافته‌ها تفسیر شود

مصرف زیاد منگنز چه عوارضی دارد

مسمومیت ناشی از منگنز موجود در غذا در افراد سالم گزارش نشده است  خطر بیشتر با تنفس طولانی‌مدت گردوغبار منگنز در مشاغلی مانند جوشکاری و معدن، آب آلوده یا مصرف نامناسب مکمل‌ها مطرح می‌شود  تجمع بیش از حد منگنز عمدتاً سیستم عصبی را درگیر می‌کند

  • لرزش، سفتی عضلات یا اسپاسم
  • اختلال تعادل، تغییر راه‌رفتن یا کاهش هماهنگی حرکتی
  • ضعف پاها یا کندشدن حرکات
  • سردرد، تحریک‌پذیری، اختلال خواب یا تغییرات خلقی
  • اختلال حافظه کوتاه‌مدت و کاهش هماهنگی چشم و دست

افراد مبتلا به بیماری مزمن کبدی ممکن است منگنز را با کارایی کمتری از راه صفرا دفع کنند و نسبت به تجمع آن حساس‌تر باشند  کمبود آهن نیز می‌تواند جذب منگنز را افزایش دهد  در صورت مواجهه شغلی یا بروز علائم عصبی، ارزیابی طب کار یا پزشکی ضروری است

حد بالای قابل تحمل منگنز چقدر است

حد بالای قابل تحمل یا UL برای بزرگسالان سالم ۱۱ میلی‌گرم در روز و برای نوجوانان ۱۴ تا ۱۸ سال ۹ میلی‌گرم در روز تعیین شده است  این عدد هدف مصرف روزانه نیست و دریافت غذا و مکمل را با هم در نظر می‌گیرد  برای کودکان حد پایین‌تری تعیین شده و برای شیرخواران به دلیل ناکافی‌بودن داده‌ها UL مشخصی وجود ندارد

آیا مکمل منگنز لازم است

برای بیشتر افراد سالم، پاسخ خیر است  منگنز در بسیاری از غذاها وجود دارد و کمبود آن نادر است  مکمل‌های چندماده‌ای ممکن است منگنز داشته باشند؛ بنابراین پیش از مصرف هم‌زمان چند مکمل، برچسب آن‌ها را بررسی کنید  مکمل منگنز نباید برای پوکی استخوان، دیابت، درد مفصل، ترمیم زخم یا افزایش انرژی به‌صورت خودسرانه مصرف شود

تفاوت منگنز با منیزیم چیست

منگنز و منیزیم دو ماده معدنی متفاوت‌اند و نام مشابه آن‌ها نباید باعث اشتباه شود  منیزیم در مقدار بیشتری مورد نیاز بدن است و در عملکرد عضلات، اعصاب و تولید انرژی نقش دارد  منگنز یک عنصر کم‌مقدار است که بیشتر به‌عنوان کوفاکتور آنزیمی عمل می‌کند  مکمل یکی جایگزین دیگری نیست

سوالات متداول درباره منگنز

آیا منگنز همان ویتامین منگنز است

خیر  منگنز یک ماده معدنی است، نه ویتامین  عبارت ویتامین منگنز اصطلاح علمی دقیقی نیست

آیا کمبود منگنز با آزمایش خون مشخص می‌شود

همیشه نه  آزمایش منگنز خون شاخص مطمئنی برای ارزیابی دریافت معمول غذایی نیست و معمولاً برای شرایط خاص مانند بررسی مواجهه یا مسمومیت احتمالی استفاده می‌شود

آیا منگنز برای استخوان مفید است

منگنز در فعالیت آنزیم‌های مرتبط با تشکیل استخوان نقش دارد، اما شواهد کافی برای اثبات اثر مکمل منگنز به‌تنهایی بر پیشگیری یا درمان پوکی استخوان وجود ندارد

آیا دریافت منگنز از غذا خطرناک است

برای افراد سالم، مسمومیت ناشی از غذا گزارش نشده است  نگرانی اصلی به مکمل‌های پرمقدار، آب آلوده و مواجهه شغلی طولانی‌مدت مربوط می‌شود

جمع‌بندی

منگنز یک ماده معدنی ضروری است که در فعالیت آنزیم‌ها، متابولیسم مواد مغذی، تشکیل استخوان و دفاع آنتی‌اکسیدانی نقش دارد  بیشتر افراد با رژیم غذایی متنوع نیاز خود را تأمین می‌کنند و کمبود منگنز بسیار نادر است  علائم احتمالی کمبود اختصاصی نیستند و آزمایش خون نیز برای غربالگری تغذیه‌ای معمول کاربرد محدودی دارد  به همین دلیل، مصرف مکمل تنها زمانی منطقی است که متخصص سلامت پس از ارزیابی، نیاز مشخصی تشخیص دهد

منابع علمی

  • NIH Office of Dietary Supplements  Manganese Fact Sheet for Health Professionals  بازبینی منبع در مهر ۱۴۰۵
  • Agency for Toxic Substances and Disease Registry  Manganese ToxFAQs
  • EFSA  Scientific opinion on the tolerable upper intake level for manganese  ۲۰۲۳

بروزترین مقالات در شبکات اجتماعی