مجله حس‌تازگی

تاریخچه نان بربری | از رواج در تهران قاجار تا راز رومال و شیارها

تاریخچه نان بربری | از رواج در تهران قاجار تا راز رومال و شیارها

مطالعه '2

۱۴۰۲/۹/۹

2571

نانوا چانه خمیر را روی تخته پهن می‌کند، نوک انگشت‌هایش را در امتداد آن می‌کشد و نان را به تنور می‌سپارد. چند دقیقه بعد، روی خمیرِ روشن را ردیف‌هایی از برجستگی‌های طلایی و شیارهای تیره‌تر گرفته است. همین شکل کشیده و خط‌های موازی، بربری را حتی از پشت شیشه نانوایی هم شناختنی می‌کند.

نان بربری از نان‌های تخت و نسبتاً ضخیم رایج ایران است. در روایت ثبت‌شده در لغت‌نامه دهخدا، گروهی که در منابع تاریخی «بربر» خوانده شده‌اند، پخت آن را در اواخر قاجار در تهران رواج دادند. بخش دیگری از داستان بربری را می‌شود از نزدیک دید. خمیرِ ورآمده، انگشت‌های نانوا و رومالی که پیش از پخت روی خمیر کشیده می‌شود، هرکدام در شکل و بافت نان سهم دارند.

نان بربری از کجا آمده است؟

دهخدا ذیل واژه «بربری»، این نان را به گروهی از مردم ساکن ناحیه مرزی ایران و افغانستان نسبت می‌دهد و از رواج آن به دست چند نفر از آنان در تهرانِ اواخر قاجار یاد می‌کند. دانشنامه ایرانیکا نیز با ارجاع به دهخدا، نام نان را به گروهی پیوند می‌دهد که در دوره قاجار در جنوب تهران ساکن شدند. این دو ارجاع را باید کنار هم خواند، چون ایرانیکا در توضیح نام نان به همان مدخل دهخدا استناد می‌کند.

«رواج پیدا کردن» در این روایت یعنی پخت این نان در تهران شناخته و متداول شد. اینکه نخستین بربری دقیقاً چه سالی، در کدام آبادی یا به دست چه کسی پخته شد، در این منابع مشخص نشده است. آنچه می‌توان با اتکا به آن‌ها گفت، پیوند نام بربری با نام تاریخی آن گروه و رواج آن در تهران دوره قاجار است. 

نان بربری چه شکلی است؟

بربری معمولاً کشیده و پهن است، با چند شیار که از یک سر نان به سمت سر دیگر می‌روند. برجستگی‌های میان شیارها ضخیم‌ترند و وقتی نان تازه را می‌شکنید، بافت داخلی آن را بهتر می‌بینید. بربری ممکن است ساده یا دانه‌دار باشد. کنجد یکی از رویه‌های آشناست و در بعضی دستورها از سیاه‌دانه هم استفاده می‌شود. طول و ضخامت نان با اندازه چانه و شیوه شکل دادن تغییر می‌کند. دانشنامه ایرانیکا · دستور نان بربری هات برد کیچن

تاریخچه نان بربری

از چانه خمیر تا بربری تنوری

خمیر بربری از چه موادی درست می‌شود؟

پایه خمیر بربری آرد گندم، آب، نمک و عامل ورآوری است. بسته به دستور، برای ورآمدن خمیر از خمیرترش یا مخمر نانوایی استفاده می‌شود. بعد از استراحت، خمیر به چانه تقسیم می‌شود و هر چانه را به شکل کشیده پهن می‌کنند. در این مرحله اندازه و ضخامت چانه تعیین می‌کند نان نهایی چقدر پهن و پف‌دار باشد. دستور نان بربری هات برد کیچن

شیارهای روی بربری چطور به وجود می‌آیند؟

نانوا پیش از پخت با سر انگشت‌ها روی خمیر نرم خط‌های طولی می‌اندازد. این فرورفتگی‌ها به نان شکل می‌دهند و ردیف‌های خمیر را از هم مشخص می‌کنند. در پخت خانگی هم می‌شود پس از پهن‌کردن چانه، با فشار ملایم انگشت خط‌ها را ایجاد کرد. اگر خمیر را در این مرحله ببرید، به‌جای شیار پیوسته، چند تکه جدا خواهید داشت. روش شکل دادن خمیر بربری

رومال نان بربری

رومال نان بربری چیست؟

رومال لایه نازکی است که پیش از پخت روی خمیر می‌مالند. یکی از روش‌ها این است که آرد و آب را با هم حرارت بدهند تا مایع کمی غلیظ شود و بعد آن را روی خمیر بکشند. ترکیب رومال در دستورها فرق می‌کند. بعضی دستورها از شکر، شیره یا کمی روغن هم استفاده می‌کنند. این لایه به ظاهر و رنگ پوسته کمک می‌کند و سطح مرطوب آن جای خوبی برای چسبیدن کنجد یا سیاه‌دانه است.

تنور چه نقشی در پخت بربری دارد؟

پس از شکل دادن و رومال، خمیر روی سطح داغ تنور قرار می‌گیرد. در نسخه‌های خانگی، سنگ پخت یا سینی فر می‌تواند سطح پخت باشد. تنور نانوایی و فر خانگی شرایط متفاوتی دارند، برای همین زمان پخت را باید با دستور و وسیله‌ای که در اختیار دارید تنظیم کنید. رنگ گرفتن برجستگی‌ها و پختن کف نان را با هم در نظر بگیرید.

بربری چه فرقی با سنگک و لواش دارد؟

بربری را از شیارهای کشیده و ضخامت نسبی آن می‌توان شناخت. سنگک در توصیف پخت سنتی روی ریگ‌های داغ می‌پزد و اثر ریگ روی سطح نان می‌ماند. لواش بسیار نازک‌تر است و در روش سنتی، خمیر آن را روی دیواره تنور می‌چسبانند. این تفاوت‌ها وقتی نان را در دست می‌گیرید هم پیدا هستند. بربری به تکه‌های ضخیم‌تر تقسیم می‌شود، سنگک اثر سنگ‌ها را دارد و لواش به‌آسانی تا می‌شود. 

بربری سر سفره ایرانی

ایرانیکا به خوردن بربری در صبحانه، به‌ویژه همراه پنیر، اشاره می‌کند. در همان سفره ساده، شیارها یک کاربرد روزمره هم پیدا می‌کنند. نان گرم را می‌شود با دست در امتداد خط‌ها قسمت کرد و کنار پنیر، گردو یا سبزی گذاشت. بربریِ ساده و کنجدی هر دو همان فرم کشیده را دارند و انتخاب میانشان بیشتر به طعم و بافتی برمی‌گردد که کنار صبحانه دوست دارید.

جمع‌بندی

منابع تاریخی، نام نان بربری و رواج آن در تهران را به گروهی پیوند می‌دهند که در دوره قاجار در این شهر ساکن شدند. برای شناخت خود نان هم کافی است به سه ویژگی نگاه کنید. خمیرِ ورآمده بدنه‌ای نسبتاً ضخیم می‌سازد، فشار انگشت‌ها شیارهای طولی را ایجاد می‌کند و رومال پیش از پخت روی خمیر می‌نشیند. این سه مرحله به بربری همان ظاهر آشنایی را می‌دهند که سر سفره صبحانه می‌شناسیم.

پرسش‌های متداول درباره نان بربری

چرا به این نان بربری می‌گویند؟

دهخدا نام نان را به گروهی نسبت می‌دهد که در منابع تاریخی با نام «بربر» شناخته می‌شدند و پخت آن را در اواخر قاجار در تهران رواج دادند.

نان بربری در تهران اختراع شده است؟

منابع بررسی‌شده از رواج بربری در تهران قاجار یاد می‌کنند. محل و تاریخ نخستین پخت این نان در آن‌ها مشخص نشده است. 

رومال بربری با چه چیزی درست می‌شود؟

آرد و آب پایه یکی از روش‌های آماده کردن رومال‌اند. آن‌ها را حرارت می‌دهند تا کمی غلیظ شوند و پیش از پخت روی خمیر می‌مالند. ترکیب دقیق رومال می‌تواند با دستور تغییر کند. 

آیا بربری همیشه کنجد دارد؟

بربری هم ساده عرضه می‌شود و هم دانه‌دار. کنجد یا سیاه‌دانه بسته به دستور روی خمیر اضافه می‌شود. دستور هات برد کیچن

 

بروزترین مقالات در شبکات اجتماعی