طرز تهیه مربا انجیر خانگی
۱۴۰۵/۶/۳۱
-00.webp&w=750&q=60)
مطالعه '8
۱۴۰۴/۶/۳
445
شاه پلو یا شاه پیلَو یکی از شناختهشدهترین پلوهای مجلسی جمهوری آذربایجان است که برنج زعفرانی، گوشت، شاهبلوط و میوههای خشک را درون پوششی از لواش کرهاندود میپزند، پس از برگرداندن قابلمه، لواش طلایی مانند تاج یا گنبدی برنجی دیده میشود و هنگام سرو آن را برش میدهند
نسخه اصیل این غذا با پلوی مخلوطی که در بعضی دستورهای فارسی با نخودفرنگی، هویج، گوشت چرخکرده و بادام هندی معرفی میشود یکسان نیست، آن ترکیب میتواند غذایی خوشطعم و امروزی باشد، اما ویژگی تعیینکننده شاه پلو یعنی پوسته کامل لواش و مواد میانی شامل گوشت، میوه خشک و در بسیاری از نسخهها شاهبلوط را ندارد
شاه پلو یک پلوی لایهای و مناسبتی است که در آن برنج نیمپز و زعفرانی همراه خوراک گوشت و میوههای خشک داخل قابلمهای پوشیده از لواش قرار میگیرد، لواشها با کره چرب میشوند و در پایان پخت به پوستهای ترد و یکپارچه تبدیل میشوند
این غذا معمولاً برای جشنها، عروسیها، نوروز و مهمانیهای رسمی آماده میشود، نمایش غذا هنگام برشدادن پوسته لواش نیز بخشی از جذابیت سرو آن است
منابع رسمی گردشگری جمهوری آذربایجان شاه پلو را از غذاهای شاخص آشپزی آذربایجانی معرفی میکنند و شهر گنجه نیز با نسخه تاجمانند آن شناخته میشود، بنابراین معرفی شاه پلو بهعنوان غذایی بیمنطقه یا متعلق به سراسر ایران پشتوانه کافی ندارد
پلو در حوزه فرهنگی ایران، قفقاز، آسیای میانه و مناطق همسایه سابقهای گسترده دارد و شباهتهای آشپزی میان این سرزمینها طبیعی است، با این حال شکل شناختهشده شاه پلو با پوسته کامل لواش، گوشت، میوه خشک و شاهبلوط بیش از همه با آشپزی جمهوری آذربایجان شناخته میشود
درباره نام شاه پلو دو توضیح رایج وجود دارد، نخست ظاهر باشکوه و تاجمانند غذا پس از برگرداندن قابلمه و دوم جایگاه آن در سفرههای جشن و پذیراییهای رسمی، گاهی نیز حضور شاهبلوط با نام غذا پیوند داده میشود، اما شباهت ظاهری به تاج و جنبه مجلسی توضیح شناختهشدهتری است
|
ویژگی |
شاه پلو آذربایجانی |
شاه پلو مخلوط رایج در برخی منابع فارسی |
|
ساختار |
برنج و مواد میانی در پوسته کامل لواش |
برنج مخلوط یا قالبی بدون پوسته کامل |
|
پروتئین |
گوشت تکهای بره یا گوسفند، گاهی مرغ |
اغلب گوشت چرخکرده |
|
مواد شاخص |
شاهبلوط، کشمش، قیسی، آلو و زعفران |
هویج، نخودفرنگی، لوبیا، زرشک یا بادام هندی |
|
روش سرو |
برگرداندن و برشدادن پوسته مانند کیک |
قالبزدن یا مخلوطکردن برنج و مواد |
|
هویت فرهنگی |
غذای مجلسی جمهوری آذربایجان |
نسخهای معاصر با انتسابهای متفاوت |
.jpg&w=828&q=60)
مقادیر زیر برای حدود شش نفر طراحی شده و بسته به اندازه قابلمه و میزان مواد میانی قابل تنظیم است
|
ماده اولیه |
مقدار پیشنهادی |
نکته |
|
برنج |
۴ پیمانه |
ترجیحاً برنج دانهبلند |
|
گوشت گوسفندی بدون استخوان |
۵۰۰ گرم |
به قطعات کوچک خورشتی تقسیم شود |
|
پیاز |
۲ عدد متوسط |
خلالی خرد شود |
|
شاهبلوط پخته و پوستگرفته |
۲۰۰ گرم |
در صورت دسترسی |
|
کشمش پلویی |
۱۰۰ گرم |
شسته و آبگیری شود |
|
قیسی یا زردآلوی خشک |
۱۰۰ گرم |
درشت خرد شود |
|
آلوی خشک بدون هسته |
۸۰ تا ۱۰۰ گرم |
اختیاری |
|
لواش نازک |
۵ تا ۷ ورق |
برای پوشاندن کف و دیواره |
|
کره ذوبشده |
۱۵۰ تا ۲۰۰ گرم |
برای برنج و لواش |
|
زعفران دمکرده |
۳ تا ۴ قاشق غذاخوری |
برای عطر و رنگ |
|
نمک، فلفل و زردچوبه |
به میزان لازم |
با توجه به ذائقه |
لواشها باید همپوشانی کافی داشته باشند و سطح آنها با لایهای نازک و یکنواخت از کره پوشیده شود، کره بسیار زیاد پوسته را چرب و سنگین میکند و کره کم ممکن است بخشهایی را خشک و رنگپریده باقی بگذارد
چیدمان ناقص لواش، برنج بیش از حد مرطوب، بیرونآوردن فوری از فر یا استفاده از قابلمه نامناسب میتواند باعث شکستگی شود، اجازه دهید غذا چند دقیقه استراحت کند و پیش از برگرداندن، کنارهها را با کاردک نازک آزاد کنید
برنج باید زندهتر از پلوی معمولی آبکش شود، زیرا درون پوسته لواش دوباره با بخار مواد میانی میپزد، خوراک گوشت نیز نباید آب اضافی داشته باشد
کشمش و قیسی را روی حرارت زیاد یا برای مدت طولانی تفت ندهید، بهتر است آنها در پایان پخت گوشت افزوده شوند تا فقط نرم و براق بمانند
.jpg&w=828&q=60)
نسخه شناختهشده با گوشت بره یا گوسفند، پیاز، شاهبلوط و میوههای خشک تهیه میشود و طعم شیرین و شور متعادلی دارد
در برخی نسخهها مرغ جای گوشت قرمز را میگیرد، بهتر است مرغ پیش از لایهچینی کاملاً پخته اما آبدار باشد تا در مرحله دوم خشک نشود
اگر شاهبلوط در دسترس نیست میتوان آن را حذف کرد، اما بهتر است این تغییر در دستور ذکر شود، مغز گردو یا بادام از نظر طعم و بافت جایگزین کامل شاهبلوط نیستند و نسخه متفاوتی میسازند
نسخههایی با هویج، نخودفرنگی، لوبیا یا بادمجان در وب فارسی دیده میشوند، این غذاها را میتوان پلوی مخلوط الهامگرفته از شاه پلو دانست، نه نسخه معیار آذربایجانی
شاه پلو غذایی پرانرژی و مناسبتی است، برنج و میوههای خشک کربوهیدرات، گوشت پروتئین و آهن و کره مقدار قابلتوجهی چربی فراهم میکنند، شاهبلوط نیز کربوهیدرات و مقداری فیبر دارد
مقدار زیاد کره، برنج و میوه خشک میتواند انرژی هر سهم را بالا ببرد، برای متعادلترکردن وعده میتوان اندازه سهم را مدیریت کرد، مقدار کره را تا حدی کاهش داد و غذا را با سالاد یا سبزیجات بدون سس سنگین سرو کرد
شاه پلو درمان یا تقویتکننده قطعی سیستم ایمنی، قلب یا قند خون نیست و ارزش غذایی آن باید براساس مقدار مواد اولیه و سهم مصرفی ارزیابی شود
باقیمانده غذا را پس از خنکشدن اولیه حداکثر طی دو ساعت در ظرف دربسته داخل یخچال قرار دهید، هنگام مصرف دوباره، بخش مورد نیاز را تا داغشدن کامل گرم کنید و از گرمکردن چندباره کل غذا بپرهیزید
برای حفظ پوسته ترد، گرمکردن در فر یا دستگاه هواپز مناسبتر از مایکروویو است، اگر لواش بیش از حد خشک میشود روی غذا را در بخش اول گرمکردن با فویل بپوشانید و در پایان فویل را بردارید
شکل شناختهشده شاه پلو با پوسته کامل لواش، برنج زعفرانی، گوشت، شاهبلوط و میوههای خشک به آشپزی جمهوری آذربایجان تعلق دارد
بله، نام تاج پلو به ظاهر تاجمانند و پوسته طلایی لواش اشاره دارد و در برخی منابع فارسی برای شاه پلو استفاده میشود
پخت روی شعله بسیار ملایم ممکن است، اما کنترل طلاییشدن یکنواخت دیوارهها دشوارتر است، فر نتیجه قابلپیشبینیتری برای پوسته کامل لواش ایجاد میکند
این مواد در برخی نسخههای مخلوط فارسی دیده میشوند، اما جزء شاخص نسخه اصیل آذربایجانی نیستند
شاه پلو یک غذای مجلسی آذربایجانی است که هویت آن از سه ویژگی میآید، پوسته کامل و طلایی لواش، برنج زعفرانی و مواد میانی شامل گوشت، میوههای خشک و معمولاً شاهبلوط، معرفی دقیق این ساختار از آمیختن شاه پلو اصیل با پلوهای مخلوط معاصر جلوگیری میکند و روایت فرهنگی غذا را قابلاعتمادتر میسازد
اولین نفری باشید که نظر میدهد!