مجله حس‌تازگی

با شاه پلو اعیانی و ارزش غذایی آن بیشتر آشنا شوید

با شاه پلو اعیانی و ارزش غذایی آن بیشتر آشنا شوید

مطالعه '8

۱۴۰۴/۶/۳

445

شاه پلو یا شاه پیلَو یکی از شناخته‌شده‌ترین پلوهای مجلسی جمهوری آذربایجان است که برنج زعفرانی، گوشت، شاه‌بلوط و میوه‌های خشک را درون پوششی از لواش کره‌اندود می‌پزند، پس از برگرداندن قابلمه، لواش طلایی مانند تاج یا گنبدی برنجی دیده می‌شود و هنگام سرو آن را برش می‌دهند

نسخه اصیل این غذا با پلوی مخلوطی که در بعضی دستورهای فارسی با نخودفرنگی، هویج، گوشت چرخ‌کرده و بادام هندی معرفی می‌شود یکسان نیست، آن ترکیب می‌تواند غذایی خوش‌طعم و امروزی باشد، اما ویژگی تعیین‌کننده شاه پلو یعنی پوسته کامل لواش و مواد میانی شامل گوشت، میوه خشک و در بسیاری از نسخه‌ها شاه‌بلوط را ندارد

شاه پلو چه غذایی است

شاه پلو یک پلوی لایه‌ای و مناسبتی است که در آن برنج نیم‌پز و زعفرانی همراه خوراک گوشت و میوه‌های خشک داخل قابلمه‌ای پوشیده از لواش قرار می‌گیرد، لواش‌ها با کره چرب می‌شوند و در پایان پخت به پوسته‌ای ترد و یکپارچه تبدیل می‌شوند

این غذا معمولاً برای جشن‌ها، عروسی‌ها، نوروز و مهمانی‌های رسمی آماده می‌شود، نمایش غذا هنگام برش‌دادن پوسته لواش نیز بخشی از جذابیت سرو آن است

خاستگاه شاه پلو کجاست

منابع رسمی گردشگری جمهوری آذربایجان شاه پلو را از غذاهای شاخص آشپزی آذربایجانی معرفی می‌کنند و شهر گنجه نیز با نسخه تاج‌مانند آن شناخته می‌شود، بنابراین معرفی شاه پلو به‌عنوان غذایی بی‌منطقه یا متعلق به سراسر ایران پشتوانه کافی ندارد

پلو در حوزه فرهنگی ایران، قفقاز، آسیای میانه و مناطق همسایه سابقه‌ای گسترده دارد و شباهت‌های آشپزی میان این سرزمین‌ها طبیعی است، با این حال شکل شناخته‌شده شاه پلو با پوسته کامل لواش، گوشت، میوه خشک و شاه‌بلوط بیش از همه با آشپزی جمهوری آذربایجان شناخته می‌شود

چرا به این غذا شاه پلو می‌گویند

درباره نام شاه پلو دو توضیح رایج وجود دارد، نخست ظاهر باشکوه و تاج‌مانند غذا پس از برگرداندن قابلمه و دوم جایگاه آن در سفره‌های جشن و پذیرایی‌های رسمی، گاهی نیز حضور شاه‌بلوط با نام غذا پیوند داده می‌شود، اما شباهت ظاهری به تاج و جنبه مجلسی توضیح شناخته‌شده‌تری است

تفاوت شاه پلو اصیل با شاه پلو مخلوط

ویژگی

شاه پلو آذربایجانی

شاه پلو مخلوط رایج در برخی منابع فارسی

ساختار

برنج و مواد میانی در پوسته کامل لواش

برنج مخلوط یا قالبی بدون پوسته کامل

پروتئین

گوشت تکه‌ای بره یا گوسفند، گاهی مرغ

اغلب گوشت چرخ‌کرده

مواد شاخص

شاه‌بلوط، کشمش، قیسی، آلو و زعفران

هویج، نخودفرنگی، لوبیا، زرشک یا بادام هندی

روش سرو

برگرداندن و برش‌دادن پوسته مانند کیک

قالب‌زدن یا مخلوط‌کردن برنج و مواد

هویت فرهنگی

غذای مجلسی جمهوری آذربایجان

نسخه‌ای معاصر با انتساب‌های متفاوت

طرز_تهیه_شاه_پلو_حس_تازگی_1

مواد لازم برای تهیه شاه پلو

مقادیر زیر برای حدود شش نفر طراحی شده و بسته به اندازه قابلمه و میزان مواد میانی قابل تنظیم است

ماده اولیه

مقدار پیشنهادی

نکته

برنج

۴ پیمانه

ترجیحاً برنج دانه‌بلند

گوشت گوسفندی بدون استخوان

۵۰۰ گرم

به قطعات کوچک خورشتی تقسیم شود

پیاز

۲ عدد متوسط

خلالی خرد شود

شاه‌بلوط پخته و پوست‌گرفته

۲۰۰ گرم

در صورت دسترسی

کشمش پلویی

۱۰۰ گرم

شسته و آبگیری شود

قیسی یا زردآلوی خشک

۱۰۰ گرم

درشت خرد شود

آلوی خشک بدون هسته

۸۰ تا ۱۰۰ گرم

اختیاری

لواش نازک

۵ تا ۷ ورق

برای پوشاندن کف و دیواره

کره ذوب‌شده

۱۵۰ تا ۲۰۰ گرم

برای برنج و لواش

زعفران دم‌کرده

۳ تا ۴ قاشق غذاخوری

برای عطر و رنگ

نمک، فلفل و زردچوبه

به میزان لازم

با توجه به ذائقه

 طرز تهیه شاه پلو مرحله به مرحله

آماده‌کردن گوشت و مواد میانی

  1. پیاز را با کمی کره یا روغن روی حرارت ملایم تفت دهید تا نرم و طلایی شود
  2. گوشت را اضافه کنید و همراه فلفل و زردچوبه تفت دهید، سپس مقدار کمی آب بیفزایید و اجازه دهید گوشت با حرارت کم بپزد
  3. شاه‌بلوط پخته، قیسی، آلو و کشمش را در پایان پخت اضافه کنید تا طعم‌ها ترکیب شوند، میوه‌های خشک نباید آن‌قدر بپزند که له شوند

آماده‌کردن برنج

  1. برنج را چند بار بشویید و دست‌کم یک ساعت با آب و نمک بخیسانید
  2. برنج را در آب جوش نمک‌دار بپزید تا دانه بیرونی نرم و مغز آن کمی سفت باشد، سپس آبکش کنید
  3. بخشی از برنج را با زعفران دم‌کرده و کمی کره مخلوط کنید

ساختن پوسته لواش

  1. کف و دیواره قابلمه نچسب یا ظرف مناسب فر را با کره چرب کنید
  2. دو طرف ورقه‌های لواش را با لایه نازکی از کره ذوب‌شده چرب کنید و به‌صورت هم‌پوشان در کف و دیواره بچینید، لبه‌ها باید از قابلمه بیرون بمانند تا در پایان روی برنج بسته شوند

لایه‌چینی و پخت

  1. یک لایه برنج داخل لواش بریزید و بدون فشردن زیاد سطح آن را مرتب کنید
  2. خوراک گوشت و میوه خشک را در میانه قرار دهید و باقی برنج را روی آن بریزید
  3. باقی کره و زعفران را روی برنج پخش کنید و لبه‌های لواش را روی سطح برگردانید، در صورت نیاز یک ورق لواش دیگر روی آن قرار دهید تا بسته شود
  4. شاه پلو را در فر از پیش گرم‌شده با دمای حدود ۱۸۰ درجه سانتی‌گراد نزدیک ۵۰ تا ۶۰ دقیقه بپزید تا پوسته طلایی و ترد شود
  5. پس از خارج‌کردن از فر حدود ۱۰ دقیقه صبر کنید، سپس ظرف سرو را روی قابلمه بگذارید و با احتیاط برگردانید

فوت و فن پخت شاه پلو

چگونه پوسته لواش یکدست و طلایی شود

لواش‌ها باید هم‌پوشانی کافی داشته باشند و سطح آن‌ها با لایه‌ای نازک و یکنواخت از کره پوشیده شود، کره بسیار زیاد پوسته را چرب و سنگین می‌کند و کره کم ممکن است بخش‌هایی را خشک و رنگ‌پریده باقی بگذارد

چرا شاه پلو هنگام برگرداندن باز می‌شود

چیدمان ناقص لواش، برنج بیش از حد مرطوب، بیرون‌آوردن فوری از فر یا استفاده از قابلمه نامناسب می‌تواند باعث شکستگی شود، اجازه دهید غذا چند دقیقه استراحت کند و پیش از برگرداندن، کناره‌ها را با کاردک نازک آزاد کنید

چگونه برنج شفته نشود

برنج باید زنده‌تر از پلوی معمولی آبکش شود، زیرا درون پوسته لواش دوباره با بخار مواد میانی می‌پزد، خوراک گوشت نیز نباید آب اضافی داشته باشد

چگونه میوه‌های خشک نسوزند

کشمش و قیسی را روی حرارت زیاد یا برای مدت طولانی تفت ندهید، بهتر است آن‌ها در پایان پخت گوشت افزوده شوند تا فقط نرم و براق بمانند

 

 

نسخه‌های مختلف شاه پلو

شاه پلو با گوشت

نسخه شناخته‌شده با گوشت بره یا گوسفند، پیاز، شاه‌بلوط و میوه‌های خشک تهیه می‌شود و طعم شیرین و شور متعادلی دارد

شاه پلو با مرغ

در برخی نسخه‌ها مرغ جای گوشت قرمز را می‌گیرد، بهتر است مرغ پیش از لایه‌چینی کاملاً پخته اما آبدار باشد تا در مرحله دوم خشک نشود

شاه پلو بدون شاه‌بلوط

اگر شاه‌بلوط در دسترس نیست می‌توان آن را حذف کرد، اما بهتر است این تغییر در دستور ذکر شود، مغز گردو یا بادام از نظر طعم و بافت جایگزین کامل شاه‌بلوط نیستند و نسخه متفاوتی می‌سازند

شاه پلو مخلوط با سبزیجات

نسخه‌هایی با هویج، نخودفرنگی، لوبیا یا بادمجان در وب فارسی دیده می‌شوند، این غذاها را می‌توان پلوی مخلوط الهام‌گرفته از شاه پلو دانست، نه نسخه معیار آذربایجانی

ارزش غذایی شاه پلو

شاه پلو غذایی پرانرژی و مناسبتی است، برنج و میوه‌های خشک کربوهیدرات، گوشت پروتئین و آهن و کره مقدار قابل‌توجهی چربی فراهم می‌کنند، شاه‌بلوط نیز کربوهیدرات و مقداری فیبر دارد

مقدار زیاد کره، برنج و میوه خشک می‌تواند انرژی هر سهم را بالا ببرد، برای متعادل‌ترکردن وعده می‌توان اندازه سهم را مدیریت کرد، مقدار کره را تا حدی کاهش داد و غذا را با سالاد یا سبزیجات بدون سس سنگین سرو کرد

شاه پلو درمان یا تقویت‌کننده قطعی سیستم ایمنی، قلب یا قند خون نیست و ارزش غذایی آن باید براساس مقدار مواد اولیه و سهم مصرفی ارزیابی شود

نگهداری و گرم‌کردن دوباره شاه پلو

باقی‌مانده غذا را پس از خنک‌شدن اولیه حداکثر طی دو ساعت در ظرف دربسته داخل یخچال قرار دهید، هنگام مصرف دوباره، بخش مورد نیاز را تا داغ‌شدن کامل گرم کنید و از گرم‌کردن چندباره کل غذا بپرهیزید

برای حفظ پوسته ترد، گرم‌کردن در فر یا دستگاه هواپز مناسب‌تر از مایکروویو است، اگر لواش بیش از حد خشک می‌شود روی غذا را در بخش اول گرم‌کردن با فویل بپوشانید و در پایان فویل را بردارید

سؤالات متداول درباره شاه پلو

شاه پلو متعلق به کدام کشور است

شکل شناخته‌شده شاه پلو با پوسته کامل لواش، برنج زعفرانی، گوشت، شاه‌بلوط و میوه‌های خشک به آشپزی جمهوری آذربایجان تعلق دارد

آیا شاه پلو همان تاج پلو است

بله، نام تاج پلو به ظاهر تاج‌مانند و پوسته طلایی لواش اشاره دارد و در برخی منابع فارسی برای شاه پلو استفاده می‌شود

آیا شاه پلو را روی گاز می‌توان پخت

پخت روی شعله بسیار ملایم ممکن است، اما کنترل طلایی‌شدن یکنواخت دیواره‌ها دشوارتر است، فر نتیجه قابل‌پیش‌بینی‌تری برای پوسته کامل لواش ایجاد می‌کند

آیا شاه پلو نخودفرنگی و هویج دارد

این مواد در برخی نسخه‌های مخلوط فارسی دیده می‌شوند، اما جزء شاخص نسخه اصیل آذربایجانی نیستند

جمع‌بندی

شاه پلو یک غذای مجلسی آذربایجانی است که هویت آن از سه ویژگی می‌آید، پوسته کامل و طلایی لواش، برنج زعفرانی و مواد میانی شامل گوشت، میوه‌های خشک و معمولاً شاه‌بلوط، معرفی دقیق این ساختار از آمیختن شاه پلو اصیل با پلوهای مخلوط معاصر جلوگیری می‌کند و روایت فرهنگی غذا را قابل‌اعتمادتر می‌سازد

بروزترین مقالات در شبکات اجتماعی